نگاه اندیشکده امنیتی بگین به جنگ ایران و آمریکا / وقتی قدرت نظامی به تنهایی تعیین‌کننده نیست

نفت خبر

اندیشکده امنیتی بگین–سادات در تحلیلی از جنگ اخیر ایران و آمریکا، عملکرد واشنگتن را ناشی از محدودیت‌های سیاسی و پرهیز از اعزام نیروی زمینی دانسته و استدلال می‌کند که همین رویکرد، به ایران فرصت داد تا با وجود فشارهای نظامی، موقعیت راهبردی خود را حفظ کند.

جنگ اخیر میان ایران و آمریکا، اگرچه از نظر زمانی کوتاه بود، اما بحث‌های تازه‌ای را درباره نحوه استفاده واشنگتن از قدرت نظامی خود به راه انداخته است. در حالی که دولت آمریکا این عملیات را تلاشی برای مهار توان نظامی ایران معرفی می‌کرد، اکنون بخشی از تحلیلگران امنیتی در خود آمریکا و اسرائیل می‌گویند نتیجه نهایی با اهداف اولیه فاصله قابل توجهی داشته است.

پروفسور ادوارد ان. لوتواک، استراتژیست و مورخ نظامی، در مقاله‌ای که مرکز مطالعات امنیتی بگین–سادات منتشر کرده، استدلال می‌کند که آنچه سرنوشت این جنگ را رقم زد، نه موازنه تسلیحاتی، بلکه محدودیت سیاسی واشنگتن در استفاده از نیروی زمینی بود. به اعتقاد نویسنده، آمریکا وارد نبردی شد که از همان ابتدا خطوط قرمز سیاسی آن، دامنه عملیات را محدود کرده بود.

لوتواک این وضعیت را «نخستین جنگ پساقهرمانی آمریکا» توصیف می‌کند. دوره‌ای که به گفته او، حساسیت افکار عمومی نسبت به اعزام نیروهای زمینی به اندازه‌ای افزایش یافته که حتی طرح چنین احتمالی نیز می‌تواند بر تصمیم‌گیری سیاسی سایه بیندازد. مقاله معتقد است همین نگرانی باعث شد دولت دونالد ترامپ از بهره‌گیری کامل از برتری نظامی آمریکا خودداری کند و در نهایت، ایران بتواند از موقعیتی که به ظاهر دشوار به نظر می‌رسید، با دستاوردهای سیاسی خارج شود.

مرکز مطالعات راهبردی بگین–سادات» (BESA Center) یکی از شناخته‌شده‌ترین اندیشکده‌های امنیتی اسرائیل است که در دانشگاه «بار-ایلان» فعالیت می‌کند. تحلیل‌های این مرکز عمدتاً بر مسائل راهبردی، امنیتی و سیاست خارجی خاورمیانه متمرکز است و نوشته‌های آن بازتاب‌دهنده دیدگاه بخشی از جریان‌های امنیتی اسرائیل به شمار می‌رود.  

در بخش دیگری از این تحلیل، نویسنده به پاسخ موشکی ایران اشاره می‌کند و می‌نویسد اگرچه این حملات تلفات انسانی محدودی بر جای گذاشت، اما خسارت‌های اقتصادی و زیرساختی قابل توجهی به اسرائیل، پایگاه‌های آمریکا و برخی کشورهای منطقه وارد کرد. از نگاه مقاله، همین موضوع نشان داد که حتی یک ایران تضعیف‌شده نیز همچنان قادر است هزینه‌های سنگینی بر رقبای خود تحمیل کند. برداشتی که می‌تواند در محاسبات آینده بازیگران منطقه اثرگذار باشد.

یکی از بحث‌برانگیزترین بخش‌های مقاله، ارزیابی آن از وضعیت داخلی ایران پیش از آغاز جنگ است. لوتواک مدعی است که تهران پیش از درگیری با بحران‌های اقتصادی و مدیریتی گسترده روبه‌رو بود و فشارهای داخلی می‌توانست ساختار قدرت را با چالش جدی مواجه کند. اما به باور او، آغاز جنگ شرایط را تغییر داد و به نهادهای امنیتی فرصت داد تا بار دیگر کنترل اوضاع را در دست بگیرند. نویسنده نتیجه می‌گیرد که عملیات نظامی آمریکا، برخلاف انتظار، به جای افزایش فشار بر حکومت ایران، به بازسازی انسجام آن کمک کرد.

مقاله سپس به موضوعی می‌پردازد که آن را مهم‌ترین خطای راهبردی واشنگتن می‌داند. یعنی ترس از «پیاده کردن نیرو در میدان». به نوشته لوتواک، هیچ برنامه عملیاتی جدی برای اشغال ایران وجود نداشت و چنین گزینه‌ای نیز به دلیل ابعاد جغرافیایی و جمعیتی این کشور عملاً دور از دسترس بود. با این حال، او معتقد است که همین نگرانی سیاسی باعث شد آمریکا حتی از اجرای عملیات‌های محدود برای کنترل برخی نقاط حساس نیز صرف‌نظر کند.

نویسنده در ادامه استدلال می‌کند که این رویکرد، ابتکار عمل را در یکی از مهم‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان به ایران واگذار کرد. به اعتقاد مقاله، استقرار محدود نیروهای آمریکایی در برخی جزایر و سواحل خلیج فارس می‌توانست احتمال اختلال در تنگه هرمز را کاهش دهد، اما چنین گزینه‌ای هرگز اجرا نشد. از نگاه لوتواک، نتیجه آن بود که هرمز بار دیگر به اهرم فشار تهران تبدیل شد. گلوگاهی که اهمیتش تنها زمانی به چشم می‌آید که جریان تجارت جهانی از آن متوقف شود.

در پایان، مقاله نقد خود را متوجه سیاست داخلی آمریکا می‌کند. جایی که مشخص است اسرائیلی ها قصد دارند به ترامپ فشار وارد کنند تا تغییر رویه دهد. لوتواک می‌نویسد قدرت نظامی زمانی بازدارنده است که اراده سیاسی برای استفاده از آن نیز وجود داشته باشد. او استدلال می‌کند اگر اعزام نیروی زمینی، حتی در عملیات‌های محدود، به تابویی سیاسی تبدیل شود، برتری نظامی آمریکا نیز بخشی از کارکرد بازدارندگی خود را از دست خواهد داد.

این تحلیل در مجموع بیش از آنکه درباره ایران باشد، تصویری از نگرانی بخشی از نخبگان امنیتی اسرائیل نسبت به آینده نقش نظامی آمریکا در خاورمیانه و نقدهایی است که به سیاست های ترامپ دارند.