سندرم «باب بغداد» در کاخ سفید / اقتصاددان برنده نوبل ترامپ را با سعید الصحاف مقایسه کرد

پائول کروگمن، اقتصاددان برنده جایزه نوبل، استاد مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه نیویورک و مقاله‌نویس پیشین نیویورک‌تایمز در یادداشتی به انتقاد از رویکرد کاخ سفید در قبال بازار نفت پرداخت.

کروگمن یادداشت خود را با انتقادی تند از رویکرد رئیس‌جمهور آمریکا آغاز کرده و می‌نویسد: «دونالد ترامپ انسان سالمی نیست اما متاسفانه او رئیس‌جمهور است و این یعنی همه ما باید تاوان ناتوانی او در پذیرش واقعیت را بپردازیم.»

نویسنده برای اثبات میزان قطع ارتباط ترامپ با واقعیت، در یادداشت خود به یک مقایسه تصویری کنایه‌آمیز دست می‌زند و پست پر از اغراق ترامپ مبنی بر ایجاد دیوار فولادی و کنترل کامل بر تنگه هرمز را در کنار عکسی از محمد سعید الصحاف، وزیر اطلاع‌رسانی مشهور صدام حسین معروف به باب بغداد قرار داده است. همان‌طور که الصحاف در سال ۲۰۰۳ هنگام سقوط بغداد لاف پیروزی می‌زد و واقعیت را انکار می‌کرد، به اعتقاد کروگمن ترامپ نیز اکنون در حال پنهان کردن یک شکست است.

این اقتصاددان تاکید می‌کند که برخلاف ادعاهای حماسی ترامپ، واقعیت این است که صادرات نفت از این آبراه حیاتی در حداقل ممکن باقی خواهد ماند مگر آنکه ترامپ بتواند نفت را با چرخ‌دستی‌های پذیرایی قاچاق کند یا اینکه با ایران به یک توافق دست یابد. کروگمن تصریح می‌کند که چنین توافقی حاصل نخواهد شد مگر آنکه ترامپ بپذیرد در این جنگ خودخواسته شکست خورده است. نتیجه این انسداد توام با انکار آن است که قیمت نفت تا آینده‌ای قابل پیش‌بینی همچنان بالا خواهد ماند.

چرا نفت بالای ۱۰۰ دلار نیست؟

کروگمن در ادامه به یک معمای اساسی در بازار اشاره می‌کند که پیش از آنکه بازارها به امید پایان جنگ واکنش نشان دهند، قیمت هر بشکه نفت به بالای ۱۰۰ دلار رسیده بود. پس چرا اکنون دوباره از مرز ۱۰۰ دلار عبور نمی‌کند؟ چرا قیمت‌ها نسبت به دوران پیش از جنگ تنها حدود ۲۵ دلار افزایش یافته‌اند، در حالی که بسیاری از تحلیلگران از جمله خود کروگمن انتظار جهش بسیار بزرگ‌تری را داشتند؟ پاسخ او به این معما تامل‌برانگیز است: «قیمت‌ها در واقع بسیار بیشتر افزایش یافته‌اند، به شرطی که به آمارهای درست نگاه کنید.»

راز شکاف پالایشی

مردم و صنایع به طور مستقیم نفت خام نمی‌سوزانند بلکه فراورده‌های پالایشی مانند بنزین و گازوئیل را مصرف می‌کنند. قیمت این فراورده‌ها که به دلیل اخبار جعلی صلح برای مدت کوتاهی افت کرده بود، اکنون دوباره به نقطه اوج خود بازگشته است. کروگمن به مفهوم کرک اسپرد یا همان تفاوت قیمت یک بشکه نفت خام با فراورده‌های پالایش‌شده از همان بشکه اشاره می‌کند. این شکاف قیمتی به شدت عریض شده و از آستانه آغاز جنگ تا کنون حدود ۳۵ دلار به ازای هر بشکه رشد کرده است. در نتیجه اگرچه نفت خام در ظاهر تنها ۲۵ دلار گران شده اما ارزش فراورده‌های نهایی به دست آمده از آن بشکه در واقع ۶۰ دلار، شامل ۲۵ دلار نفت و ۳۵ دلار هزینه پالایش، افزایش یافته است و این رقم به طور دقیق با پیش‌بینی‌های میانه‌روانه از تبعات انسداد طولانی‌مدت هرمز همخوانی دارد.

بحران ظرفیت پالایشگاهی

دلیل این شکاف عظیم پالایشی چیست؟ کروگمن توضیح می‌دهد که بخش بزرگی از ظرفیت پالایشگاهی جهان اکنون یا در داخل خلیج فارس محبوس شده یا به دلیل حملات پهپادی اوکراین علیه تاسیسات ولادیمیر پوتین از مدار خارج شده است. بنابراین همه مقصران این بحران در خاورمیانه نیستند. برای درک اهمیت نقش جنگ اوکراین، کروگمن به گزارش‌هایی اشاره می‌کند که بر اساس آن‌ها جی‌دی ونس به ظاهر مجبور شده از ولودیمیر زلنسکی التماس کند تا حملات به نفتکش‌ها در بندر نووراسییسک روسیه را متوقف کند.

همین کمبود ظرفیت پالایشی است که به شکل متناقضی قیمت نفت خام را پایین نگه داشته است چرا که خریداران حاضر نیستند برای نفت خامی که نمی‌توانند آن را پالایش کنند قیمت‌های نجومی بپردازند. به عبارت دیگر، قطع صادرات از تنگه هرمز نیازمند افزایش شدید قیمت‌ها برای سهمیه‌بندی تقاضا بود اما این سهمیه‌بندی به جای آنکه در قیمت نفت خام خود را نشان دهد از طریق افزایش شکاف پالایشی کرک اسپرد اعمال شده است.

پیامدها برای آمریکا

برنده نوبل اقتصاد در بخش پایانی گزارش خود به تبعات این بحران برای ایالات متحده می‌پردازد. نخستین پیامد ملموس، بازگشت تورم است. تورمی که در دو ماه گذشته به لطف افت موقت قیمت سوخت مهار شده بود، در داده‌های ماه آینده دوباره صعودی خواهد شد. در حال حاضر همه می‌بینند که قیمت بنزین در آمریکا به بالای ۴ دلار و گازوئیل به بالای ۵ دلار در هر گالن بازگشته است.

پائول کروگمن در نهایت هشداری جدی به تحلیلگران سیاسی می‌دهد و می‌گوید کسانی که دغدغه انتخابات میان‌دوره‌ای را دارند که به تعبیر او معادل تمام کسانی است که به بحران دموکراسی آمریکایی اهمیت می‌دهند، باید بدانند که بعید است این روند صعودی قیمت‌ها و فشارهای تورمی تا پیش از ماه نوامبر تغییر چشمگیری داشته باشد.