واکنش استاد اقتصاد دانشگاه تهران به سخنان عجیب رحیم‌پور ازغدی: رسانه‌های قدرتمند جهان از این مواضع استفاده و بر اساس آن، روایت مورد نظر خود را شکل می‌دهند/ اقتصاد کشور طی حدود ۱۵ سال گذشته با نرخ سرمایه‌گذاری ثابت منفی مواجه بوده

نفت خبر: حسن رحیم‌پور ازغدی برای خودش پدیده عجیبی است. در مورد همه چیز و همه کس، موعظه می‌کند و نسخه می‌پیچد. هرچه هم چنین مواضعی عجیب‌تر و شاذتر باشد به کمیت تریبون او در تلویزیون اضافه می‌شود و این چرخه، سال‌هاست بی هیچ کم و کاستی ادامه دارد. این عضو شورایعالی انقلاب فرهنگی، اخیرا در موضعی عجیب، این بار برای جنگ و سیاست خارجی نسخه پیچیده و یادآور شده؛ «حتی اگر نفت ما را بزنند، اشکالی ندارد. نفتی که باعث فساد شده و جلوی سومدیریت را نگرفته، آسیب ببیند، بهتر است!»در همین ارتباط سعید اسلامی بیدگلی، اقتصاددان و استاد دانشگاه تهران، در گفت‌وگو با «نفت خبر» این مواضع را از منظر اقتصادی و رسانه‌ای مورد نقد قرار داد و تأکید کرد که در شرایط کنونی اقتصاد ایران، حذف ناگهانی درآمدهای نفتی بدون برنامه جایگزین می‌تواند تبعات سنگینی برای معیشت مردم و ثبات اقتصادی کشور به همراه داشته باشد.

اسلامی بیدگلی در ابتدای این گفت‌وگو توضیح داد که به عنوان یک پژوهشگر اقتصاد سخن می‌گوید و نه از موضع سیاسی یا امنیتی. به گفته او، سال‌هاست در ادبیات اقتصاد سیاسی این بحث وجود دارد که آیا نفت برای ایران «نعمت» بوده یا «نقمت»، اما فارغ از این جدل نظری، واقعیت امروز اقتصاد ایران آن است که بخش مهمی از هزینه‌های جاری کشور و هزینه‌های زندگی مردم، از دارو و خوراک گرفته تا سایر نیازهای اساسی، به منابع درآمدی حاصل از نفت وابسته است.

او با اشاره به شرایط تورمی موجود گفت تصور اینکه بتوان منبع اصلی درآمدی کشور را به صورت ناگهانی قطع کرد، بدون آنکه برنامه‌ای عملیاتی برای جایگزینی آن وجود داشته باشد، با واقعیت‌های اقتصادی سازگار نیست. به اعتقاد این استاد دانشگاه، اقتصاد ایران طی سال‌های گذشته نتوانسته وابستگی خود به نفت را به شکل مؤثری کاهش دهد و همین موضوع باعث شده است که در شرایط فعلی، هرگونه شوک به درآمدهای نفتی، آثار گسترده‌تری بر اقتصاد بگذارد.

اسلامی بیدگلی تأکید کرد که گزاره «ای‌کاش همین امروز درآمد نفتی کشور قطع شود» بیش از آنکه یک راهکار اقتصادی باشد، نوعی نگاه آرمان‌گرایانه است. او یادآور شد که تجربه سال‌های اخیر نشان داده هر زمان صادرات نفت کاهش یافته، در فاصله‌ای کوتاه آثار آن در افزایش تورم، کاهش واردات کالاهای اساسی، محدودیت در تأمین برخی اقلام ضروری و حتی کمبود دارو آشکار شده است.

به گفته این اقتصاددان، اقتصاد ایران در حدود ۱۵ سال گذشته با نرخ سرمایه‌گذاری ثابت منفی مواجه بوده؛ به این معنا که کشور نه تنها سرمایه‌گذاری کافی برای توسعه زیرساخت‌ها انجام نداده، بلکه بخشی از سرمایه‌های موجود نیز مستهلک شده است. او توضیح داد که در چنین شرایطی، حذف تنها منبع مهم ورودی ارز و درآمد کشور بدون ایجاد منابع جایگزین، به طور طبیعی فشار بر تولید، اشتغال و معیشت خانوارها را افزایش خواهد داد.

اسلامی بیدگلی در عین حال اصل ضرورت کاهش وابستگی به نفت را مورد تأیید قرار داد، اما تحقق آن را مشروط به فراهم شدن چند پیش‌شرط اساسی دانست. از نگاه او، ایران باید نخست محصولی رقابتی برای عرضه در بازارهای جهانی داشته باشد و سپس امکان دسترسی پایدار به این بازارها، شبکه‌های انتقال پول و ارتباطات اقتصادی بین‌المللی فراهم شود. او تصریح کرد که حتی تولید بهترین کالاهای جهان نیز در شرایط محدودیت دسترسی به بازارهای جهانی، نمی‌تواند جایگزین درآمدهای نفتی شود.

این استاد اقتصاد دانشگاه تهران در گفتگو با نفت خبر تأکید کرد که جایگزینی نفت با هر منبع درآمدی دیگر، مستلزم اتصال اقتصاد ایران به شبکه اقتصاد جهانی است؛ امری که بدون ثبات سیاسی، امنیتی و اقتصادی امکان‌پذیر نخواهد بود.

او در بخش دیگری از گفت‌وگو به اظهارات مربوط به حمله به زیرساخت‌های نفتی پرداخت و گفت چنین سخنانی را بیشتر در حد دیدگاه‌های شخصی می‌داند، زیرا حتی در میان نهادها و جریان‌هایی که این افراد به آن‌ها نزدیک‌اند نیز دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. با این حال، اسلامی بیدگلی هشدار داد که در نظام رسانه‌ای امروز جهان، هر اظهارنظر از سوی چهره‌های شناخته‌شده می‌تواند بازتابی فراتر از یک نظر شخصی پیدا کند و بر افکار عمومی اثر بگذارد.

او یکی از ضعف‌های مهم ایران در سال‌های اخیر را ناتوانی در مدیریت روایت رسانه‌ای در سطح جهانی دانست و گفت کشور نتوانسته بر رسانه‌های اثرگذار بر افکار عمومی جهان تأثیر مؤثری بگذارد. به گفته او، همین مسئله باعث شده ایران در «جنگ روایت‌ها» در بسیاری از مواقع دست پایین‌تری داشته باشد.

اسلامی بیدگلی افزود که اگرچه ممکن است یک اظهارنظر شخصی به عنوان موضع رسمی دولت یا حاکمیت تلقی نشود، اما رسانه‌های قدرتمند جهانی می‌توانند از همان اظهارنظر برای ساختن روایت مورد نظر خود استفاده کنند. او هشدار داد که این روایت‌ها می‌توانند بر افکار عمومی جهان، تصمیم‌های سیاسی و حتی مشروعیت‌بخشی به برخی اقدامات بین‌المللی اثرگذار باشند.

این اقتصاددان در ادامه با تأکید دوباره بر اینکه تحلیل او مبتنی بر داده‌های اقتصادی است، گفت اقتصاد ایران حتی پیش از تحولات اخیر نیز با مشکلاتی همچون تورم انباشته، کسری بودجه قابل توجه، محدودیت در دسترسی به بازارهای جهانی و آسیب دیدن بخشی از ظرفیت‌های تولیدی مواجه بوده است.

او همچنین اشاره کرد که هنوز برآورد دقیقی از خسارت‌های اقتصادی ناشی از تحولات اخیر منتشر نشده، هرچند ارقام قابل توجهی از سوی برخی نهادها مطرح می‌شود. با این حال، به گفته اسلامی بیدگلی، روشن است که هر حادثه‌ای که زیرساخت‌های اصلی تولید، انرژی یا تجارت کشور را هدف قرار دهد، می‌تواند مشکلات موجود را تشدید کند.

اسلامی بیدگلی در جمع‌بندی این گفت‌وگو ابراز امیدواری کرد که دولت بتواند آثار اقتصادی شرایط موجود را مدیریت کند و فشارهای ناشی از آن برای مردم قابل تحمل باشد، اما در عین حال هشدار داد که اقتصاد ایران در یک سال آینده، به‌ویژه در حوزه تولید و تأمین انرژی، با چالش‌های بسیار جدی روبه‌رو خواهد بود.

انتهای پیام