کاهش کرایه نفتکش‌ها از اوج تاریخی؛ آیا هزینه حمل نفت در مسیر عادی قرار می‌گیرد؟

تحریریه نفت خبر: افت نرخ حمل نفتکش‌های غول‌پیکر در برخی مسیرهای بین‌المللی، پس از ثبت رکوردهای کم‌سابقه، نشانه‌ای از تعدیل بازار حمل‌ونقل دریایی است؛ اما تداوم ناامنی در خاورمیانه، افزایش هزینه‌های عملیاتی و محدودیت دسترسی به نفتکش‌ها همچنان هزینه انتقال نفت را بالا نگه داشته است.
به گزارش نفت خبر- بازار حمل‌ونقل دریایی نفت در نیمه دوم اکتبر ۲۰۲۶ با تغییراتی در نرخ کرایه نفتکش‌ها مواجه شده است. بر اساس گزارش رویترز در ۱۶ اکتبر، نرخ حمل نفتکش‌های بسیار بزرگ (VLCC) در مسیر خلیج عمان به چین از ۸۴۱ واحد در شاخص ورلداسکیل در هفته قبل به حدود ۷۷۶ واحد کاهش یافت. این افت پس از افزایش شدید نرخ‌ها در پی تشدید تنش‌های نظامی و اختلال در تردد دریایی منطقه رخ داده است.
با این حال، کاهش نرخ در یک مسیر را نمی‌توان نشانه بازگشت کامل بازار به وضعیت عادی دانست. داده‌های منتشرشده از بورس بالتیک در ۱۶ اکتبر نشان می‌دهد نرخ مسیر خلیج فارس به چین نیز کاهش یافته، اما همچنان در سطح بالایی قرار دارد؛ به‌طوری‌که نرخ این مسیر به حدود ۱۲۸۱ واحد ورلداسکیل رسیده است. این تفاوت نشان می‌دهد که هزینه حمل نفت به مسیر بارگیری، شرایط عملیاتی و ریسک‌های مرتبط با هر مسیر وابسته است.
چرا کرایه نفتکش‌ها کاهش یافت؟
یکی از عوامل مطرح‌شده برای افت اخیر نرخ‌ها، کاهش تقاضا برای حمل نفت در مسیر خلیج عمان به چین پس از حملات تازه به کشتی‌ها در منطقه است. به گفته متیو رایت، تحلیلگر شرکت کپلر، کاهش حجم صادرات و افزایش هزینه حمل در مسیرهای مرتبط با خلیج فارس، تقاضا برای نفتکش‌ها در این مسیر را تحت فشار قرار داده است.
عامل دیگر، احتمال کاهش محدودیت‌های تحریمی آمریکا علیه بخشی از ناوگان موسوم به «ناوگان سایه» است. این ناوگان شامل کشتی‌هایی است که برای انتقال محموله‌های نفتی، به‌ویژه در تجارت‌های تحت تحریم، فعالیت می‌کنند. مایکل رایان، تحلیلگر شرکت اسپارتا کامودیتیز، به رویترز گفته است که احتمال رفع تحریم برخی نفتکش‌ها می‌تواند با افزایش تعداد کشتی‌های در دسترس، فشار بر نرخ‌های حمل را کاهش دهد.
بنابراین، کاهش کرایه‌ها تنها به معنای کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیکی نیست، بلکه می‌تواند از تغییر حجم تقاضا، محدودیت صادرات و انتظارات درباره عرضه ظرفیت جدید حمل نیز ناشی شود.
هزینه حمل؛ حلقه پنهان قیمت نفت
اهمیت نرخ کرایه نفتکش‌ها به هزینه‌ای فراتر از حمل‌ونقل مربوط می‌شود. افزایش هزینه انتقال نفت می‌تواند قیمت نهایی محموله تحویلی به پالایشگاه‌ها را بالا ببرد و حاشیه سود خریداران و فروشندگان را تحت فشار قرار دهد. در شرایطی که بازار با نااطمینانی درباره عرضه و مسیرهای انتقال روبه‌روست، هزینه بیمه، زمان سفر، دسترسی به کشتی و نیاز به انتقال محموله از یک نفتکش به نفتکش دیگر نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تحلیل رویترز در ۵ اکتبر نیز نشان می‌داد که با وجود افزایش صادرات نفت خاورمیانه، مشکلات لجستیکی و هزینه‌های بالای حمل و بیمه همچنان از عوامل مؤثر بر قیمت نفت هستند. در نتیجه، افزایش جریان صادرات لزوماً به کاهش متناسب قیمت تحویل‌شده نفت منجر نمی‌شود.
از سوی دیگر، کاهش کرایه در یک مسیر می‌تواند مزیت نسبی برخی عرضه‌کنندگان را تغییر دهد. اگر هزینه انتقال نفت از یک منطقه کاهش یابد، ممکن است محموله‌های آن منطقه برای پالایشگاه‌های آسیایی جذاب‌تر شوند. در مقابل، باقی ماندن نرخ‌های بالا در مسیرهای دیگر می‌تواند الگوی خرید پالایشگاه‌ها و رقابت میان صادرکنندگان را تغییر دهد.
آیا بازار حمل نفت به ثبات بازمی‌گردد؟
پاسخ به این پرسش به تداوم کاهش نرخ‌ها و وضعیت امنیت دریایی وابسته است. رویترز گزارش داده است که با وجود افت اخیر، نرخ حمل نفتکش‌های بزرگ همچنان نزدیک به رکوردهای ثبت‌شده قرار دارد و انتقال نفت از طریق جابه‌جایی کشتی‌به‌کشتی در اطراف تنگه هرمز، تقاضا برای نفتکش‌ها را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، ارزیابی بازار تنها بر اساس تغییرات روزانه کرایه‌ها کافی نیست. روند صادرات، تعداد نفتکش‌های آماده‌به‌کار، هزینه بیمه جنگی و میزان تردد از مسیرهای راهبردی باید هم‌زمان بررسی شوند.
در مجموع، کاهش اخیر نرخ حمل نفتکش‌ها می‌تواند نخستین نشانه تعدیل فشار بر بازار باشد، اما هنوز برای نتیجه‌گیری درباره بازگشت هزینه‌های حمل به سطوح عادی زود است. تا زمانی که نااطمینانی امنیتی و محدودیت‌های عملیاتی در مسیرهای مهم انرژی ادامه داشته باشد، هزینه لجستیک همچنان یکی از متغیرهای تعیین‌کننده در قیمت نهایی نفت و رقابت میان صادرکنندگان باقی خواهد ماند.