مقاومت غول‌های نفتی در برابر ساخت پالایشگاه‌های جدید / سودهای جنگ خاورمیانه به جیب سهامداران می‌رود

با وجود کمبود جهانی سوخت و درخواست ترامپ و رهبران اروپا برای توسعه ظرفیت پالایشگاهی، شرکت‌های بزرگ انرژی سرمایه‌گذاری در تاسیسات جدید را رد کرده و ده‌ها میلیارد دلار سود بادآورده خود را به بازخرید سهام و تسویه بدهی‌ها اختصاص دادند.
غول‌های نفتی تصمیم گرفته‌اند با وجود درخواست‌های مکرر رهبران سیاسی برای سرمایه‌گذاری کلان در تقویت ظرفیت پالایشی غرب، سودهای بادآورده ناشی از جنگ را به جیب سهامداران سرازیر کرده و برای تسویه بدهی‌های خود استفاده کنند. شرکت‌های اکسون‌موبیل، شورون، بی‌پی، شل و توتال‌انرژیز در هفته جاری مجموع سود خالص سه‌ماهه سوم خود را بیش از ۵۰ میلیارد دلار اعلام کردند و این در حالی رخ داد که قیمت جهانی بنزین، گازوئیل و سوخت جت همچنان در نزدیکی رکوردهای تاریخی قرار دارد. در پی این درآمدها، شل برنامه بازخرید سهام خود را برای سه‌ماهه جاری به ۵ میلیارد دلار افزایش داد، اکسون متعهد به اجرای یک برنامه ۲۰ میلیارد دلاری دیگر برای سال ۲۰۲۷ شد و سودهای هنگفت بی‌پی نیز به طور عمده به سمت کاهش بدهی‌ها هدایت می‌شود.
بحران پالایش و فشار واشنگتن
این سودهای کلان به طور عمده توسط بخش‌های پالایشی این شرکت‌ها رقم خورده است که با هدف بهره‌برداری از قیمت‌های بالا و جبران کمبود عرضه پس از انسداد تنگه هرمز در پی جنگ ایران، نزدیک به ظرفیت کامل در حال فعالیت هستند. از زمان آغاز جنگ ایران و حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، حدود ۱۰ درصد از ظرفیت پالایشی جهان از مدار خارج شده است. محدودیت‌های صادراتی پکن و مسکو نیز این بازار را بیش از پیش در تنگنا قرار داده و آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی کرده است که کمبود گازوئیل تا سال ۲۰۲۷ ادامه خواهد یافت.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، که شرکت‌ها را به تقویت زنجیره‌های تامین داخلی ترغیب کرده است، در ماه سپتامبر مدیران نفتی را برای بررسی راه‌های کاهش قیمت سوخت به کاخ سفید فراخواند. رهبران گروه هفت و اتحادیه اروپا نیز خواستار سرمایه‌گذاری بیشتر برای تقویت امنیت انرژی پس از اختلالات اخیر بازار شده‌اند.
نه بزرگ به پالایشگاه‌های جدید
با این وجود، غول‌های نفتی تنها به سرمایه‌گذاری‌های کوچک در پالایشگاه‌های موجود برای افزایش بازدهی بسنده کرده و از ساخت تاسیسات جدید و پرهزینه‌ای که راه‌اندازی آن‌ها سال‌ها زمان می‌برد، خودداری کرده‌اند. آلن گود، تحلیلگر موسسه مورنینگ‌استار، با اشاره به پیش‌بینی‌ها مبنی بر کاهش نهایی تقاضای سوخت می‌گوید با توجه به زمان‌بر بودن این پروژه‌ها، هیچ‌کس قرار نیست یک پالایشگاه به طور کامل جدید در اروپا و آمریکا بسازد و فکر نمی‌کنم کسی معتقد باشد حاشیه سودهای امروز در بلندمدت پایدار هستند.
شرکت اکسون با وجود ثبت رکورد سود پالایشی در سه‌ماهه سوم، اعلام کرد اگرچه در حال توسعه تاسیسات بی‌تاون در تگزاس است، اما سرمایه‌گذاری در بخش پالایش را از سقف ۹ میلیارد دلاری اختصاص‌یافته برای چهار سال آینده افزایش نخواهد داد. این شرکت در سال ۲۰۲۳ توسعه ۲ میلیارد دلاری پالایشگاه بومونت را به پایان رسانده بود. مگ اونیل، مدیرعامل بی‌پی، نیز تاکید کرد که این شرکت پس از فروش تاسیسات گلزن‌کرشن در آلمان، اگرچه قصد واگذاری پالایشگاه دیگری را ندارد، اما در مقطع کنونی ظرفیت جدیدی نیز اضافه نخواهد کرد.
پالایشگران کوچکتر آمریکایی نیز رویکرد مشابهی دارند. شرکت فیلیپس ۶۶ اعلام کرد که عمده سرمایه‌گذاری‌های خود را بر دارایی‌های میان‌دستی برای ذخیره‌سازی و حمل‌ونقل متمرکز کرده است. برایان ماندل، معاون اجرایی این شرکت، این سرمایه‌گذاری‌ها را تنها ارتقای تدریجی با ارقام ده‌ها یا صدها میلیون دلاری توصیف کرد، نه پروژه‌های تغییردهنده بازی و چند میلیارد دلاری. در این میان، شرکت والرو روز جمعه یک پالایشگاه تعطیل‌شده در هیوستون را به مبلغ ۳۲۰.۵ میلیون دلار از شرکت لایوندل‌باسل خریداری کرد و قصد دارد تا پایان سال ۲۰۲۷ روزانه ۱۶۵ هزار بشکه از ظرفیت آن را به مدار بازگرداند.
در حالی که ظرفیت پالایشی در آمریکا و اروپا رو به کاهش است، سرمایه‌گذاری در سایر نقاط جهان ادامه دارد. طبق داده‌های بانک فدرال رزرو دالاس، از سال ۲۰۱۹ تا کنون چین و خاورمیانه ۴.۴ میلیون بشکه در روز به ظرفیت خود افزوده‌اند، در حالی که اروپا و آمریکای شمالی ۲.۱ میلیون بشکه از ظرفیت خود را از دست داده‌اند. پالایشگاه‌های جدیدی نیز به تازگی در نیجریه، هند و مکزیک وارد مدار شده‌اند.
سایه گسترش جنگ بر بازار انرژی
جو دلورا، استراتژیست ارشد انرژی در رابوبانک، پیش‌بینی می‌کند که میانگین قیمت نفت برنت در نیمه نخست سال آینده ۱۲۰ دلار در هر بشکه خواهد بود و حاشیه سود پالایش گازوئیل در محدوده ۱۰۰ دلار باقی می‌ماند. به گفته وی، شرکت‌های نفتی حتی با وجود چشم‌انداز تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه تمایلی به سرمایه‌گذاری نشان نداده‌اند و این سناریویی محسوب می‌شود که قیمت‌ها و تورم جهانی را به شدت بالاتر خواهد برد.
ترامپ به تازگی اعلام کرده است که دولتش ممکن است یک جنگ دیگر علیه ایران به راه بیندازد. دلورا در این باره هشدار داد به احتمال زیاد ایران و آمریکا زیرساخت‌ها را در مقیاسی بسیار وسیع‌تر از مراحل اولیه این جنگ هدف قرار خواهند داد. احتمال حمله به زیرساخت‌های انرژی بالاست و این اتفاقی به شمار می‌رود که حاشیه سود پالایش گازوئیل و بنزین و همچنین قیمت نفت خام را به شدت بالا خواهد برد.