احتمال تداوم بحران جهانی گاز تا تابستان آینده / اروپا به زغال سنگ پناه می‌برد؟

محمدحسین لطف‌الهی: تنگنای جهانی عرضه گاز طبیعی دست‌کم تا تابستان سال آینده ادامه خواهد داشت و این وضعیت می‌تواند به نابودی طولانی‌مدت تقاضا در بازارهای انرژی منجر شود. تحقق این سناریو ضربه‌ای مهلک بر پیکر اقتصاد اروپا وارد خواهد کرد که همین حالا نیز در آستانه آغاز رسمی فصل سرما برای تامین نیازهای زمستانی خود به شدت در تقلا است و در سوی دیگر جهان نیز کشورهای آسیایی را با چالش‌های عمیقی مواجه می‌سازد.

این پیش‌بینی نگران‌کننده از سوی اتحادیه بین‌المللی گاز مطرح شده است، نهادی که ۹۰ درصد از تولیدکنندگان گاز جهان را نمایندگی می‌کند. منلائوس یدریوس، دبیرکل این اتحادیه در این هفته به خبرگزاری رویترز گفت بازارها در حال حاضر روی طولانی شدن درگیری‌ها در خاورمیانه حساب باز کرده‌اند و اروپا برای پر کردن مجدد مخازن ذخیره‌سازی خود، رقابت قیمتی سنگینی را با آسیا آغاز کرده و با پیشنهاد قیمت‌های بالاتر در حال ربودن محموله‌ها است. این مدیر ارشد انرژی با اشاره به اینکه جهش قیمت گاز طبیعی از هم‌اکنون بخشی از تقاضا را از بین برده است، تاکید کرد که هنوز مشخص نیست آیا این یک افت موقت است یا به یک نابودی دائمی و ساختاری تبدیل خواهد شد.

با این وجود گزارش اخیر موسسه گلوبال انرژی مانیتور نشان می‌دهد که به رغم تورم بی‌سابقه گاز ناشی از جنگ خاورمیانه، کشورهای جنوب شرقی آسیا همچنان در حال ساخت نیروگاه‌های گازی و توسعه ظرفیت‌های واردات گاز طبیعی مایع هستند که این موضوع کفه ترازو را به نفع موقتی بودن افت تقاضا سنگین‌تر می‌کند. با این حال یدریوس تصریح کرد که اگرچه در کوتاه‌مدت شاهد از بین رفتن بخشی از تقاضا هستیم اما سوال اساسی این است که آیا پس از آرام شدن اوضاع این تقاضا بازخواهد گشت یا اینکه پیامدهای بلندمدتی در حوزه سیاست‌گذاری به همراه خواهد داشت، پرسشی که بازتاب‌دهنده یک نگرانی مشروع و عمیق در صنعت گاز پیرامون چشم‌انداز آینده به شمار می‌رود.

در نقطه مقابل، بانک سرمایه‌گذاری گلدمن ساکس نگرانی چندانی درباره آینده بلندمدت تقاضای گاز ندارد. این بانک در گزارش اخیر خود سناریویی به طور نسبی خوش‌بینانه برای زمستان پیش رو ترسیم کرده و معتقد است در صورت بهبود جریان انتقال گاز طبیعی مایع از خلیج فارس، قیمت‌ها در اروپا می‌تواند از حدود ۷۰ یورو به ۵۰ یورو در هر مگاوات ساعت کاهش یابد. اگرچه شانس تحقق این سناریو ضعیف به نظر می‌رسد اما گلدمن ساکس برآوردهای قیمتی خود را با این فرض امن انجام می‌دهد که احتمال هیچ رویدادی هرگز صفر نیست. با این همه تحلیلگران این بانک همچنان انتظار دارند میانگین قیمت گاز در اروپا در سطح ۷۰ یورو بر مگاوات ساعت معادل حدود ۸۰ دلار باقی بماند که این رقم بسیار بالاتر از پیش‌بینی‌های قبلی این موسسه است که قیمت‌های زمستانی را بین ۳۰ تا ۶۰ یورو برآورد کرده بود.

سامانتا دارت از مدیران ارشد بخش تحقیقات کالای گلدمن ساکس در توضیح این وضعیت بحرانی می‌گوید صادرات گاز طبیعی مایع از خلیج فارس در حال حاضر تنها در حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد سطوح پیش از آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران در فوریه ۲۰۲۶ است. او تاکید می‌کند که در غیاب بهبودی در جریان صادرات از تنگه هرمز، قیمت گاز در اروپا چاره‌ای جز افزایش ندارد تا بتواند واردکنندگان گاز طبیعی مایع در سایر نقاط جهان را از میدان به در کند. به گفته دارت تنها زمانی گاز بیشتری به اروپا می‌رسد که دیگران از خرید دست بکشند.

اما در حالی که گاز بیشتری برای پر کردن مخازن اروپا در راه است، شرکت‌های تولید برق به عنوان نشانه‌ای آشکار از ناتوانی در پرداخت هزینه‌های سرسام‌آور انرژی، در حال روی آوردن به زغال‌سنگ هستند. رویترز در گزارش این هفته خود فاش کرد که مصرف زغال‌سنگ توسط شرکت‌های برق در اروپا ممکن است طی شش ماه آینده تا ۲۵ درصد افزایش یابد چرا که قیمت گاز در این ماه با رسیدن به ۸۰ یورو بر مگاوات ساعت، رکورد سه سال گذشته را شکسته است. بر اساس داده‌های موسسه آی‌کیو ریسک انرژی، قیمت‌های شاخص گاز اروپا تنها در سی روز منتهی به ۲۴ سپتامبر بیش از ۱۷ درصد رشد داشته است.

در این میان روزنه‌ای از امید برای واردکنندگان آسیایی پدیدار شده است و به زودی محموله‌های بیشتری از گاز طبیعی مایع روسیه در دسترس آن‌ها قرار خواهد گرفت. اتحادیه اروپا در اوایل سال جاری ممنوعیت واردات گاز طبیعی مایع از روسیه را تصویب کرد که از ماه ژانویه اجرایی می‌شود. این تصمیم به معنای آن است که جریان گاز از پروژه یامال روسیه تغییر مسیر خواهد داد و به گفته یدریوس، این محموله‌ها به احتمال زیاد با تخفیف به بازارهای آسیایی سرازیر خواهند شد. این چرخش جریان انرژی بدون شک پایه تامین اروپا را تنگ‌تر خواهد کرد اما رهبران اتحادیه اروپا بارها به صراحت اعلام کرده‌اند که اولویت‌های جغرافیای سیاسی برای آن‌ها در صدر قرار دارد و این بلوک آماده پرداخت هزینه‌های سنگین این سیاست‌ها است.

با این وجود یک تناقض بنیادین دیگر در سیاست‌های اتحادیه اروپا وجود دارد که امنیت تامین گاز را به طور مستقیم تهدید می‌کند و آن برنامه‌های بلندپروازانه اقلیمی این قاره است. دبیرکل اتحادیه بین‌المللی گاز با اشاره به این شکاف عمیق به رویترز گفت این نهاد موافق مقررات است اما این قوانین باید دست‌یافتنی، عملی و تشویق‌کننده باشند. او با کنایه‌ای آشکار به مقررات سخت‌گیرانه متان در اتحادیه اروپا که واکنش تند قطر و ایالات متحده را در پی داشته است، هشدار داد که اگر مقررات فراتر از حد منطقی برود و انطباق با آن‌ها را برای صنعت به شدت دشوار کند، تولیدکنندگان بازارهای دیگری را برای فروش محصولات خود جستجو خواهند کرد.