اعتراض محیط‌زیستی به توسعه نفت و گاز دریای شمال

۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ | لندن

صدور مجوز توسعه میدان گازی جکداو (Jackdaw) در دریای شمال از سوی دولت بریتانیا، اعتراض فعالان محیط‌زیست را برانگیخت. این تصمیم که روز چهارشنبه ۲۱ اکتبر اعلام شد، در حالی اتخاذ شده که سازمان‌های محیط‌زیستی خواستار توقف پروژه‌های جدید نفت و گاز هستند و سرنوشت میدان نفتی روزبانک (Rosebank)، یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های توسعه‌نیافته دریای شمال، همچنان در انتظار تصمیم دولت است.

میدان جکداو از پروژه‌های مهم گازی توسعه‌نیافته دریای شمال است و شرکت آدورا (Adura)، سرمایه‌گذاری مشترک شل و شرکت نروژی اکوئینور، توسعه آن را دنبال می‌کند. برآورد می‌شود این میدان پس از بهره‌برداری بتواند معادل حدود شش درصد تولید گاز دریای شمال بریتانیا را تأمین کند. دولت بریتانیا صدور مجوز را با ضرورت تقویت امنیت انرژی و کاهش وابستگی به واردات گاز توجیه کرده است.

اما برای فعالان محیط‌زیستی، موضوع فقط یک میدان گازی نیست. آنها معتقدند صدور مجوز توسعه منابع جدید نفت و گاز با تعهدات اقلیمی بریتانیا تعارض دارد. گروه «Fossil Free London» که از سازمان‌دهندگان اعتراض‌های اخیر است، پیش‌تر در ۱۳ اکتبر نیز تجمعی علیه پروژه‌های دریای شمال برگزار کرده بود. معترضان در آن تجمع با استفاده از روبان‌های قرمز، بر ضرورت پایبندی دولت به هدف محدود کردن افزایش دمای زمین به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد تأکید کردند.

میدان نفتی روزبانک؛ مناقشه‌ای بزرگ‌تر

اگرچه دولت بریتانیا مجوز توسعه جکداو را صادر کرده، تصمیم نهایی درباره میدان نفتی روزبانک هنوز گرفته نشده است. این میدان در شمال غرب جزایر شتلند قرار دارد و منابع آن بیش از ۴۸۰ میلیون بشکه نفت برآورد شده است. اکوئینور نروژ و شرکت ایتاکا انرژی (Ithaca Energy) از سرمایه‌گذاران اصلی پروژه هستند.

روزبانک پیش‌تر از دولت محافظه‌کار بریتانیا مجوز گرفته بود، اما اعتراض‌های محیط‌زیستی و پیگیری‌های قضایی، روند توسعه آن را با مانع مواجه کرد. دادگاهی در اسکاتلند به این نتیجه رسید که در ارزیابی محیط‌زیستی پروژه، انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از مصرف نفت تولیدی به‌درستی لحاظ نشده است. همین موضوع ضرورت بررسی دوباره مجوز را به دنبال داشت.

روز چهارشنبه، هم‌زمان با تأیید توسعه جکداو، گاردین گزارش داد که میاتا فانبوله، وزیر انرژی بریتانیا، به رد درخواست توسعه روزبانک تمایل دارد. او میان دو پروژه تمایز قائل شده است: گاز جکداو عمدتاً برای مصرف داخلی بریتانیا در نظر گرفته می‌شود، درحالی‌که بخش عمده نفت روزبانک قرار است صادر شود.

از نگاه دولت، این تفاوت در ارزیابی نقش دو پروژه در امنیت انرژی بریتانیا اهمیت دارد. بااین‌حال، تصمیم نهایی درباره روزبانک هنوز اعلام نشده و انتظار می‌رود تا پایان سال اتخاذ شود.

اختلافی که به اتحادیه‌های کارگری هم رسید

مناقشه روزبانک تنها میان شرکت‌های نفتی و فعالان محیط‌زیستی جریان ندارد. اتحادیه‌های کارگری بریتانیا نیز درباره آینده پروژه اختلاف‌نظر دارند.

در ۱۵ اکتبر، رهبران ده اتحادیه کارگری از دولت خواستند توسعه روزبانک را تأیید نکند. در مقابل، اتحادیه‌هایی مانند Unite و GMB از ادامه توسعه نفت و گاز در دریای شمال حمایت کرده‌اند.

این اختلاف نشان می‌دهد مسئله توسعه میادین نفتی در بریتانیا از یک منازعه صرفاً محیط‌زیستی فراتر رفته و به بحثی درباره اشتغال، آینده صنعت انرژی و سیاست صنعتی کشور تبدیل شده است.

شرکت‌های نفتی و حامیان توسعه میادین دریای شمال معتقدند توقف پروژه‌های جدید، در شرایطی که بریتانیا همچنان به نفت و گاز نیاز دارد، می‌تواند به افزایش وابستگی به واردات منجر شود. مخالفان در مقابل تأکید می‌کنند که سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های تازه نفتی، اقتصاد کشور را برای دهه‌های آینده به سوخت‌های فسیلی وابسته نگه می‌دارد.

پرسشی فراتر از محیط‌زیست

اعتراض‌های اخیر بریتانیا نمونه‌ای از تغییر ماهیت منازعات نفتی در جهان است. در گذشته، بسیاری از اعتراض‌های محیط‌زیستی بر آلودگی‌های محلی، تخریب زیستگاه‌ها و پیامدهای مستقیم عملیات صنعتی متمرکز بودند. اما در پرونده‌هایی مانند روزبانک، موضوع اصلی انتشار گازهای گلخانه‌ای در چرخه مصرف نفت و سازگاری پروژه با سیاست‌های ملی اقلیمی است.

این تغییر، دامنه مداخله سازمان‌های محیط‌زیستی را نیز گسترش داده است. اکنون یک میدان نفتی در دریای شمال می‌تواند نه فقط به دلیل آثار محلی استخراج، بلکه به دلیل انتشار کربن حاصل از مصرف نفت آن در کشورهای دیگر با مخالفت مواجه شود.

در چنین شرایطی، پرسش اقتصادی مهمی نیز مطرح می‌شود: اگر توسعه روزبانک متوقف شود، تقاضای نفتی که قرار بود از این میدان تأمین شود، چگونه پاسخ داده خواهد شد؟ آیا کاهش تولید داخلی به کاهش مصرف نفت منجر می‌شود یا بخشی از تقاضا از طریق تولیدکنندگان دیگر تأمین خواهد شد؟

پاسخ به این پرسش به وضعیت بازار، سیاست‌های مصرف انرژی و سرعت جایگزینی سوخت‌های فسیلی بستگی دارد. اما روشن است که تصمیم درباره یک میدان نفتی، علاوه بر پیامدهای محیط‌زیستی، بر سرمایه‌گذاری، تجارت انرژی و موقعیت تولیدکنندگان مختلف نیز تأثیر می‌گذارد.

پرونده روزبانک اکنون به آزمونی برای سیاست انرژی بریتانیا تبدیل شده است؛ کشوری که از یک‌سو خواهان کاهش انتشار کربن است و از سوی دیگر هنوز برای تأمین انرژی، اشتغال و درآمدهای صنعتی به نفت و گاز دریای شمال نیاز دارد.

تصمیم نهایی دولت درباره این میدان نشان خواهد داد که در تعارض میان توسعه منابع داخلی و تعهدات اقلیمی، چه ملاحظاتی در سیاست‌گذاری انرژی بریتانیا تعیین‌کننده خواهند بود.