چشم‌انداز بازار انرژی در سال ۲۰۲۷ / نفت خام به فاز مازاد عرضه بازمی‌گردد

تازه‌ترین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد که با وجود تداوم تنش‌ها در خاورمیانه و حملات به زیرساخت‌های انرژی، بازار جهانی نفت نشانه‌های اولیه‌ای از بازگشت به تعادل را بروز داده است. بر اساس این برآورد، با احیای فراتر از انتظار صادرات نفت خلیج فارس، عرضه جهانی برای نخستین بار از زمان آغاز جنگ از تقاضا پیشی گرفته و شاخص‌های قیمتی را با افت چشمگیر ۳۲ درصدی مواجه کرده است.
آژانس بین‌المللی انرژی در گزارشی پیرامون وضعیت بازارهای جهانی نفت در نوامبر ۲۰۲۶ نوشت که تقاضای جهانی نفت در سال جاری میلادی با کاهش ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه‌ای در روز مواجه خواهد شد. بر این اساس، مجموع تقاضای جهانی به ۱۰۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز تنزل می‌یابد. با این وجود پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۷ شاهد رشد ۲ میلیون بشکه‌ای تقاضا در بازارهای جهانی باشیم.
روند نزولی تقاضا که در سه‌ماهه دوم و سوم امسال به طور میانگین ۴ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز بود، در سه‌ماهه پایانی سال کاهش یافته و به ۲ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز می‌رسد. با عادی شدن زنجیره تامین در سال آینده، گاز مایع، اتان و نفتا حدود ۸۰ درصد از این رشد تقاضا را به خود اختصاص خواهند داد.
در سوی مقابل، سوخت‌های بخش حمل‌ونقل رشد بسیار اندکی را تجربه خواهند کرد. دلیل اصلی این امر آن است که قیمت‌های بالای سوخت، روند برقی‌سازی و ارتقای بهره‌وری را در ناوگان خودروهای جهانی تسریع کرده است.
احیای صادرات خلیج فارس
به دنبال افزایش ۳ میلیون بشکه‌ای عرضه در ماه سپتامبر، عرضه جهانی نفت در ماه اکتبر نیز با رشد ۲ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه‌ای همراه شد و به ۱۰۵ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز رسید. این جهش عرضه عمدتا ناشی از حجم بالای صادرات خلیج فارس بوده است که به‌رغم حملات مداوم به زیرساخت‌های انرژی و نفتکش‌ها با قدرت ادامه دارد.
این جریان قدرتمند صادرات، باعث بازنگری صعودی و چشمگیر در برآورد عرضه سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۶ شده است. با این حال، پیش‌بینی عرضه برای سال ۲۰۲۷ به دلیل محدودیت‌های اعمال‌شده بر محموله‌های ایران با کاهش مواجه شده است. پس از یک افت ۴ میلیون و ۸۰۰ هزار بشکه‌ای در سال ۲۰۲۶، انتظار می‌رود تولید نفت خام در سال ۲۰۲۷ با رشد ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه‌ای روبه‌رو شود.
با این رشد، مجموع عرضه جهانی به میانگین ۱۰۸ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه در روز خواهد رسید. در این میان، ائتلاف پنج‌گانه قاره آمریکا شامل ایالات متحده، کانادا، برزیل، آرژانتین و گویان در مسیر افزایش تولید یک میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه‌ای در سال جاری قرار دارند.
نوسانات پالایشگاهی و ذخایر
ظرفیت پالایشگاهی جهان در ماه اکتبر با افت یک میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه‌ای به پایین‌ترین سطح فصلی خود یعنی ۸۱ میلیون و ۳۰۰ هزار بشکه در روز سقوط کرد. با این وجود، پیش‌بینی می‌شود که این توان عملیاتی در ماه دسامبر تا سطح ۸۴ میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز بازیابی شود. پس از یک افت سالانه ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه‌ای در سال ۲۰۲۶، توان عملیاتی پالایشگاه‌ها در سال ۲۰۲۷ رشد ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار بشکه‌ای را تجربه خواهد کرد.
حاشیه سود پالایش در ماه اکتبر تقریبا در همه مناطق جهان تضعیف شد. این افت حاشیه سود به این دلیل بود که هزینه‌های بی‌سابقه حمل‌ونقل، پالایشگران آسیایی را به شدت تحت فشار قرار داد. پالایشگران آمریکایی از نفت خام ارزان‌تر بهره‌مند شدند، اما کاهش قیمت بنزین بر حاشیه سود آن‌ها تاثیر منفی گذاشت. ذخایر رصدشده نفت در ماه اکتبر با جهش ۵۲ میلیون بشکه‌ای معادل یک میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز همراه شد که نخستین افزایش از ماه ژوئن تاکنون محسوب می‌شود.
این رشد چشمگیر ناشی از افزایش ۸۶ میلیون بشکه‌ای نفت روی آب بود. نفت روی آب با تکیه بر صادرات قدرتمند خلیج فارس، به بالاترین سطح خود از ماه ژانویه رسیده است. در مقابل، ذخایر روی خشکی به روند نزولی خود ادامه دادند و همچنان در پایین‌ترین سطح خود از سال ۲۰۱۶ باقی مانده‌اند. مجموع ذخایر رصدشده جهانی از زمان آغاز جنگ تاکنون ۴۶۲ میلیون بشکه کاهش یافته است.
سقوط قیمت‌ها و نشانه‌های تعادل
قیمت نفت خام برنت دریای شمال با سقوطی ۳۲ درصدی، از قله ۱۳۶ دلاری در اوایل اکتبر به حدود ۹۳ دلار در زمان نگارش این گزارش کاهش یافت. دلیل اصلی این افت قیمتی، احیای پایدار صادرات خلیج فارس و کاهش تنگنای عرضه در بازار ارزیابی شده است.
قیمت دیزل در اروپا نیز در همین بازه زمانی ۱۱ درصد افت کرد. با این حال این سوخت با قرار گرفتن در محدوده ۱۸۰ دلار در هر بشکه، همچنان ۷۷ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ معامله می‌شود. نرخ کرایه حمل نفت خام از خاورمیانه به آسیا در نزدیکی رکوردهای بی‌سابقه باقی مانده است.
بازار نفت اکنون نشانه‌های اولیه‌ای از بازگشت به تعادل را بروز می‌دهد و برای نخستین بار پس از آغاز درگیری‌ها، عرضه جهانی از تقاضا پیشی گرفته است.
انتظار می‌رود بازار در سه‌ماهه چهارم سال ۲۰۲۶ به وضعیت مازاد عرضه بازگردد و این مازاد در سال ۲۰۲۷ ابعاد بسیار گسترده‌تری پیدا کند. با این حال، تداوم حملات به کشتی‌ها و تضعیف امنیت دریایی همچنان به عنوان یک ریسک نزولی بزرگ برای این پیش‌بینی‌ها پابرجا است.
در مقطع کنونی، کمبود شدید عرضه فرآورده‌ها، به ویژه دیزل، مهم‌ترین نگرانی بازار و مصرف‌کنندگان به شمار می‌رود. تداوم حملات به زیرساخت‌های انرژی روسیه همچنان عرضه دیزل این کشور به بازارهای بین‌المللی را مسدود کرده و بر کمبودهای خاورمیانه افزوده است.

در این شرایط، آزادسازی تسریع‌شده ذخایر اضطراری دیزل آژانس بین‌المللی انرژی در ماه‌های آینده نقش پلی حیاتی را برای عبور از شکاف عرضه ایفا خواهد کرد تا زمانی که سیستم پالایشی جهان احیا شود.