چین توسعه حفاری‌های فوق‌عمیق را برای افزایش تولید نفت داخلی شتاب می‌بخشد

منبع: OilPrice.com، ۶ اکتبر ۲۰۲۶، به قلم Tsvetana Paraskova

چین توسعه منابع نفت و گاز در اعماق بسیار زیاد را با هدف افزایش تولید داخلی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر واردات هیدروکربن شتاب داده است. محور اصلی این برنامه، توسعه ذخایر فوق‌عمیق در حوزه تاریم در سین‌کیانگ و منابع گاز شیل فوق‌عمیق در حوضه سیچوان است.

در میدان نفتی هاده–فومان، شرکت پتروچاینا تاکنون بیش از ۲۶ میلیون تن معادل نفت و گاز از سازندهایی در عمق بیش از ۶۰۰۰ متر استخراج کرده است. داده‌های جدیدتر شرکت ملی نفت چین نشان می‌دهد این رقم حدود ۲۰.۳۶ میلیون تن نفت خام و ۸.۱۵ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی، معادل بیش از ۲۶.۸۶ میلیون تن نفت و گاز بوده است. تاکنون ۴۸۵ حلقه چاه فوق‌عمیق در این میدان حفاری شده است. 

اهمیت فنی این پروژه با حفاری چاه «ژنتان-۱» تا عمق ۸۰۸۰ متر افزایش یافته است؛ جایی که برای نخستین بار در بخش شمال‌غربی حوضه تاریم، مغزه سنگی از عمق بیش از ۸۰۰۰ متر بازیابی شده است. این مغزه‌ها برای ارزیابی ظرفیت تولید هیدروکربن، ضخامت مخزن و بلوغ نفت و گاز در اعماق بسیار زیاد اهمیت دارند. 

همزمان، سینوپک توسعه گاز شیل فوق‌عمیق در میدان زی‌یانگ دونگ‌فِنگ در حوضه سیچوان را پیش می‌برد. این میدان دارای ۲۳۵.۶۸۷ میلیارد مترمکعب ذخایر زمین‌شناسی اثبات‌شده است و در عمق حدود ۴۵۰۰ تا ۵۲۰۰ متر قرار دارد. این رقم توسط وزارت منابع طبیعی چین تأیید شده است. 

تحلیل فنی

نقطه مهم خبر صرفاً افزایش عمق حفاری نیست؛ بلکه تبدیل منابعی است که پیش‌تر از نظر اقتصادی و فنی دشوار یا کم‌دسترس تلقی می‌شدند به ذخایر قابل توسعه.

در عمق بالاتر از ۶۰۰۰ متر، فشار و دما به‌شدت افزایش می‌یابد و حفاری، تکمیل چاه، کنترل پایداری دیواره چاه، سیمان‌کاری، شکست هیدرولیکی و مدیریت مخزن پیچیده‌تر می‌شود. بنابراین موفقیت هاده–فومان نشان‌دهنده شکل‌گیری یک زنجیره فناوری برای توسعه منابع فوق‌عمیق است، نه صرفاً یک رکورد حفاری.

در بخش گاز شیل نیز چالش اقتصادی بسیار مهم است. بر اساس گزارش Reuters، هزینه حفاری یک چاه در سازند چیونگ‌ژوشی حدود ۹۰ تا ۱۰۰ میلیون یوان است؛ حدود ۴۵ درصد بیشتر از چاه‌های شیل کم‌عمق‌تر. هزینه سربه‌سر تولید گاز فوق‌عمیق نیز حدود ۵ تا ۵.۵ دلار به ازای هر میلیون واحد حرارتی بریتانیا برآورد شده، در حالی که برای شیل کم‌عمق‌تر حدود ۴ دلار است. 

از این رو، اقتصاد پروژه به سه عامل وابسته است: افزایش تولید هر چاه، افزایش ضریب برداشت و کاهش هزینه حفاری و تکمیل. چین در عمل تلاش می‌کند از طریق استانداردسازی طراحی چاه، تصویربرداری ژئوفیزیکی پیشرفته، هوش مصنوعی و فناوری‌های حفاری و شکست هیدرولیکی، هزینه فوق‌عمیق را کاهش دهد. سینوپک اعلام کرده که در میدان زی‌یانگ دونگ‌فِنگ از ترکیب هوش مصنوعی و تصویربرداری ژئوفیزیکی برای شناسایی مخزن استفاده کرده است. 

تحلیل راهبردی

این تحول بخشی از یک راهبرد گسترده‌تر چین برای افزایش تاب‌آوری انرژی است. چین همچنان بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان است و توسعه منابع داخلی نمی‌تواند در کوتاه‌مدت وابستگی وارداتی را حذف کند؛ اما می‌تواند سرعت رشد این وابستگی را محدود و امنیت عرضه را تقویت کند.

نکته مهم آن است که چین همزمان چند مسیر را دنبال می‌کند:

• توسعه نفت فوق‌عمیق در تاریم

• توسعه گاز شیل فوق‌عمیق در سیچوان

• افزایش بازیافت از میادین موجود

• توسعه منابع متعارف و غیرمتعارف داخلی

• گسترش انرژی‌های غیرفسیلی

بنابراین راهبرد چین «جایگزینی کامل واردات» نیست؛ بلکه ایجاد سبد انرژی مقاوم‌تر در برابر شوک‌های خارجی است.

در بخش گاز، این موضوع اهمیت بیشتری دارد. Reuters برآورد کرده است که توسعه منابع فوق‌عمیق سیچوان می‌تواند ظرفیت تولید گاز شیل چین را تا سال ۲۰۳۵ به شکل محسوسی افزایش دهد؛ در سناریوهای مورد بررسی، تولید گاز شیل چین می‌تواند به حدود ۶۲ میلیارد مترمکعب در سال برسد. 

تحلیل اجرایی

از دید مدیریتی و سرمایه‌گذاری، پیام اصلی این پروژه‌ها این است که چین حاضر است برای منابع پرهزینه‌تر نیز سرمایه‌گذاری کند، مشروط بر اینکه فناوری بتواند آنها را به تولید پایدار و اقتصادی تبدیل کند.

میدان هاده–فومان نشان می‌دهد که چین از مرحله «اثبات امکان حفاری فوق‌عمیق» به مرحله تولید در مقیاس میدانی رسیده است. وجود ۴۸۵ چاه و تولید تجمعی بیش از ۲۶ میلیون تن معادل نفت و گاز، این موضوع را از یک پروژه آزمایشی فراتر می‌برد. 

در گاز شیل، هنوز مرحله تجاری‌سازی گسترده‌تر و اثبات اقتصاد تولید اهمیت تعیین‌کننده دارد. بنابراین ذخیره اثبات‌شده ۲۳۵.۷ میلیارد مترمکعب در زی‌یانگ دونگ‌فِنگ را نباید معادل تولید قطعی آینده دانست؛ فاصله میان «ذخیره زمین‌شناسی اثبات‌شده» و «ذخیره قابل استحصال اقتصادی» همچنان به فناوری، نرخ افت تولید، هزینه چاه و قیمت گاز وابسته است.

ارزیابی نهایی

شواهد موجود نشان می‌دهد چین در حال انتقال مرز توسعه نفت و گاز خود از منابع نسبتاً آسان‌تر به سمت منابع فوق‌عمیق، پیچیده و پرهزینه است.

اهمیت واقعی این تحول در رکورد عمق ۶۰۰۰ یا ۸۰۰۰ متر نیست؛ بلکه در ایجاد توانایی تکرارپذیر برای تبدیل منابع فوق‌عمیق به تولید تجاری است.

اگر چین بتواند هزینه حفاری و تکمیل را کاهش دهد و همزمان تولید هر چاه و ضریب برداشت را بالا نگه دارد، منابع فوق‌عمیق می‌توانند در دهه آینده به یکی از پایه‌های مهم افزایش تولید داخلی نفت و گاز چین تبدیل شوند. در نتیجه، این تحول احتمالاً بیش از آنکه موجب حذف واردات شود، قدرت مانور چین در مدیریت ریسک واردات، LNG و نفت خام و مواجهه با شوک‌های ژئوپلیتیکی بازار انرژی را افزایش خواهد داد.

جمع‌بندی یک‌خطی: چین اکنون در حال تبدیل فناوری حفاری فوق‌عمیق از یک مزیت فناورانه به یک ابزار راهبردی برای امنیت عرضه انرژی است.