چشم‌انداز تاریک بازار انرژی در گزارش اکتبر / آژانس بین‌المللی انرژی درباره بحران گازوئیل هشدار داد

محمدحسین لطف‌الهی:تازه‌ترین ارزیابی‌های آژانس‌ بین‌المللی انرژی نشان می‌دهد که به رغم افت تقاضای جهانی و احیای نسبی صادرات خاورمیانه حملات پیاپی به زیرساخت‌ها و هزینه‌های سرسام‌آور کشتیرانی و سقوط تاریخی ذخایر، جهان را در آستانه یک زمستان بی‌رحم و کمبود فاجعه‌بار گازوئیل قرار داده است.

تازه‌ترین گزارش بازار نفت در اکتبر ۲۰۲۶ تصویری نگران‌کننده از اقتصاد جهانی ارائه می‌دهد که زیر بار جنگ و کمبود سوخت و قیمت‌های سرسام‌آور تحت فشار سنگینی قرار دارد. بر اساس این گزارش پیش‌بینی می‌شود تقاضای جهانی نفت در سه ماهه چهارم سال جاری میلادی ۲.۵ میلیون بشکه در روز و به طور میانگین در کل سال ۲.۶ میلیون بشکه در روز سقوط کند. در حالی که تبعات جنگ در خاورمیانه خود را به شکل محدودیت شدید در دسترسی به فراورده‌ها و جهش قیمت سوخت و وخامت چشم‌انداز اقتصادی نشان می‌دهد، گازوئیل به تنهایی ۲۵ درصد از این ریزش تقاضا را به خود اختصاص داده است. حتی با وجود بهبود نسبی در سال ۲۰۲۷ مصرف جهانی نفت همچنان پایین‌تر از سطوح سال ۲۰۲۵ باقی خواهد ماند.

احیای شکننده عرضه زیر سایه حملات

در بخش عرضه اگرچه تولید جهانی در ماه سپتامبر با رهبری تولیدکنندگان خلیج فارس به ویژه عربستان سعودی و امارات افزایشی ۲.۵ میلیون بشکه‌ای را ثبت کرد و به ۱۰۲.۳ میلیون بشکه در روز رسید اما این احیا به شدت شکننده است. صادرات نفت خام کشورهای خلیج فارس با رشد ۴.۴ میلیون بشکه‌ای به بیش از ۷۵ درصد سطوح پیش از جنگ بازگشت و عملیات انتقال کشتی به کشتی در خلیج عمان نقش مهمی در این روند ایفا کرد. با این حال تشدید حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های انرژی منطقه‌ای و ترافیک نفتکش‌ها این دستاوردها را در معرض تهدید جدی قرار داده است.

بازتاب این شکنندگی در قیمت‌ها خیره‌کننده به نظر می‌رسد. قیمت نفت فیزیکی شاخص برنت تاریخ‌دار دریای شمال در پی بمباران ۱۱ سپتامبر خط لوله شرق به غرب عربستان و جهش تصاعدی نرخ کرایه نفتکش‌ها با رشدی نجومی در محدوده ۱۳۴ دلار در هر بشکه معامله می‌شود و برخی درجات دیگر دریای شمال حتی به ۱۶۰ دلار نیز رسیده‌اند و این در حالی است که قراردادهای آتی برنت در محدوده ۱۰۷ دلار قرار دارند.

زمستان سخت و بحران بی‌سابقه گازوئیل

اما بحرانی‌ترین بخش گزارش به بازار گازوئیل و فراورده‌های میان‌تقطیر اختصاص دارد. بازارهای جهانی گازوئیل در سه ماهه سوم برخلاف روندهای فصلی به شدت در تنگنا قرار گرفتند. قیمت عمده‌فروشی گازوئیل در سنگاپور از ۲۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد و در اروپا و ایالات متحده به رکوردهای تاریخی ۲۲۰ دلار در هر بشکه رسید.

اختلالات طولانی‌مدت در صادرات خاورمیانه و روسیه که به دلیل حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌ها دچار افت سنگین تولید شده است باعث شد تا صادرات جهانی گازوئیل در ماه سپتامبر ۷۰۰ هزار بشکه در روز نسبت به سال گذشته کاهش یابد. این کمبودها در کنار هزینه‌های بی‌سابقه حمل‌ونقل که حاشیه سود پالایشگاه‌ها در اروپا و آسیا را در هم کوبیده است بازارهای جهانی را پیش از فرا رسیدن اوج تقاضای زمستانی از پوشش حیاتی ذخایر محروم کرده است. این بحران به حدی جدی است که تورم فزاینده و کاهش درآمد واقعی خانوارها را در اقتصادهای بزرگ رقم زده است.

سقوط آزاد ذخایر

داده‌های این گزارش نشان می‌دهد که ذخایر جهانی در روندی خطرناک در حال تخلیه شدن هستند. تنها در ماه سپتامبر افت ۱۱۳ میلیون بشکه‌ای ذخایر روی خشکی باعث شد تا کل ذخایر مشاهده‌شده جهانی ۵۰۹ میلیون بشکه پایین‌تر از سطوح پیش از آغاز جنگ یعنی پایان فوریه قرار گیرد. ذخایر روی خشکی اکنون در پایین‌ترین سطح خود دست‌کم از سال ۲۰۱۶ تا کنون قرار دارند و ضربه‌گیرهای بازار به سرعت در حال فرسایش است.