تلاش پکن برای افزایش تولید نفت در داخل / چین از واردات نفت ایران ناامید شد؟

با توقف روند صادرات نفت ایران در پی محاصره دریایی و اتمام ذخایر شناور، چین که آگاه است نمی‌تواند تا ابد به آزادسازی ذخایر راهبردی خود تکیه کند، به شرکت‌های داخلی دستور داد تا حفاری‌های پرهزینه در آب‌های عمیق را تسریع کنند.

چین به عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان، در پی پیامدهای جنگ ایران با یک واقعیت تلخ روبه‌رو شده است که بر اساس آن حتی عظیم‌ترین ذخایر راهبردی جهان نیز نمی‌توانند تا ابد جایگزین یک جریان تامین پایدار شوند. در همین راستا اداره ملی انرژی چین از غول‌های نفتی خود از جمله پتروچاینا، سینوپک و سینوک خواسته است تا با افزایش چشمگیر سرمایه‌گذاری ظرفیت تولید داخلی را گسترش داده و توسعه پایگاه‌های ملی تامین نفت و گاز را شتاب بخشند. این دستورالعمل که در پی نشست ۲۱ اکتبر صادر شد، خواستار رشد باثبات در تولید نفت خام و جهش سریع در تولید گاز طبیعی است.

پکن سال‌ها است که به دنبال افزایش تولید داخلی انرژی می‌گردد، اما هشت ماه اختلال در محموله‌های نفتی خاورمیانه، افزایش سرسام‌آور هزینه‌های حمل‌ونقل و حذف در عمل کامل نفت خام ایران از بازار، فوریت این تلاش‌ها را دوچندان کرده است.

سپر دفاعی پکن در برابر نفت ۱۰۰ دلاری

چین بحران اخیر را بهتر از اکثر واردکنندگان عمده مدیریت کرده است و این موفقیت به طور عمده ناشی از سال‌ها خرید نفت ارزان و ذخیره‌سازی مقادیر عظیمی از آن به شمار می‌رود. این راهبرد در سال ۲۰۲۶ به خوبی جواب داد. زمانی که جنگ در ماه فوریه آغاز شد، چین نزدیک به ۱.۳ تا ۱.۴ میلیارد بشکه نفت خام در ذخایر تجاری و راهبردی خود در اختیار داشت. این پشتوانه به پالایشگران چینی اجازه داد تا زمانی که نفت برنت از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرد، واردات خود را به شدت کاهش دهند و به جای رقابت برای خرید بشکه‌های گران‌قیمت از ذخایر خود استفاده کنند که این اقدام تنها در ماه ژوئن منجر به افت ۴.۴ میلیون بشکه‌ای واردات روزانه چین نسبت به میانگین سال ۲۰۲۵ شد.

با این حال این ذخایر نامحدود نیستند. داده‌های رسمی نشان می‌دهد که در ماه سپتامبر پالایشگران چینی روزانه ۱۳.۹۹ میلیون بشکه نفت خام را پردازش کردند که ۴.۴۳ میلیون بشکه آن از تولید داخلی و ۹.۰۳ میلیون بشکه از طریق واردات تامین شد. کمبود ۵۳۰ هزار بشکه‌ای در روز نیز از طریق برداشت از ذخایر جبران شد. بر اساس داده‌های موجود، ذخایر نفت خام روی خشکی چین در هفته منتهی به ۱۹ اکتبر حدود ۱.۱۹۲ میلیارد بشکه بوده است که اگرچه نسبت به رکورد اوایل ماه مه ۱۶۲ میلیون بشکه کاهش یافته، اما تنها ۱۳ میلیون بشکه کمتر از مدت مشابه سال گذشته محسوب می‌شود.

خشک شدن شریان نفت ایران

انعطاف‌پذیری چین اکنون در حالی به بوته آزمایش گذاشته می‌شود که منبع اصلی تامین نفت تخفیف‌دار این کشور از دست رفته است. صادرات نفت ایران که حتی پس از اعمال محاصره دریایی واشنگتن از طریق انبارهای شناور روی آب به خریداران چینی می‌رسید، اکنون به طور کامل متوقف شده است. موسسه کپلر تخمین می‌زند که ذخایر شناور نفت خام ایران در دسترس برای تحویل به چین، تا ۵ اکتبر به زیر ۱ میلیون بشکه سقوط کرد و پس از آن به طور کامل تخلیه شد.

سال‌ها بود که ایران، نفت خام با تخفیف را در اختیار پالایشگران مستقل چینی قرار می‌داد که حاشیه سود پایین آن‌ها را جبران می‌کرد. تحریم‌های آمریکا این خریدها را پیچیده کرده بود، اما ناوگان سایه و ذخایر فراساحلی امکان تداوم این تجارت را فراهم می‌کردند. اکنون محاصره دریایی این معادله را تغییر داده است. پالایشگران چینی با چشم‌انداز جایگزینی بشکه‌های ایران با گزینه‌های گران‌تر از خاورمیانه، آفریقا و سایر نقاط آن هم با پرداخت کرایه‌های حمل‌ونقل فوق‌العاده بالا مواجه هستند.

نگاه به شمال و محدودیت‌های مسکو

پکن در این شرایط نگاه خود را به سمت روسیه نیز معطوف کرده است. بر اساس گزارش رسانه‌های دولتی چین، در ۲۱ اکتبر پکن و مسکو توافق کردند که از شرکت‌های متقاضی گسترش همکاری‌های نفتی حمایت کنند. اگرچه این اعلامیه فاقد تعهدات عرضه مشخصی بود، اما بر اهمیت نفت خام روسیه در تلاش‌های چین برای تنوع‌بخشی به وارداتش تاکید کرد. با این وجود، کاهش تدریجی تولید در روسیه و نیاز به ظرفیت حمل‌ونقل و تامین مالی جدید باعث می‌شود که مسکو نتواند به تنهایی یک راه‌حل جادویی و فوری برای پکن باشد.

چالش‌های پرهزینه تولید داخلی

این واقعیات، پکن را به نقطه اول یعنی تولید داخلی بازمی‌گرداند. چین در سال ۲۰۲۵ رکورد تولید ۲۱۶ میلیون تن نفت خام را ثبت کرد و تولید گاز طبیعی آن نیز از ۲۶۰ میلیارد متر مکعب گذشت. با این حال در ماه سپتامبر امسال، واردات چین بیش از دو برابر تولید داخلی‌اش بود.

افزایش بیشتر تولید داخلی بسیار دشوار شده است. راهبرد جدید چین بر اکتشاف در آب‌های عمیق، تشکیلات زیرزمینی عمیق، منابع نامتعارف و استخراج بیشتر از میادین نفتی رو به افول تاکید دارد و این پروژه‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری هنگفت، تجهیزات تخصصی و سال‌ها زمان هستند. شرکت‌های انرژی تحت کنترل دولت پکن ممکن است برای پیگیری پروژه‌هایی که در شرایط عادی قادر به رقابت با واردات ارزان‌قیمت نیستند حمایت مالی و سیاسی دریافت کنند، چرا که یک بشکه نفت پرهزینه داخلی زمانی که نفت وارداتی در دسترس نیست یا قیمت آن بالای ۱۰۰ دلار است، از نظر اقتصادی بسیار جذاب‌تر به نظر می‌رسد.

در بازار گاز طبیعی نیز چالش مشابهی وجود دارد. اختلال در محموله‌های گاز طبیعی مایع از خلیج فارس به پکن نشان داد که آسیب‌پذیری وارداتی بسیار فراتر از نفت خام است و گسترش منابع گاز داخلی برای محافظت از صنایع و شبکه برق در برابر شوک‌های قیمتی ضروری محسوب می‌شود.

در کوتاه‌مدت تصمیمات خرید چین همچنان با قیمت‌های بین‌المللی گره خورده است. انتظار می‌رود واردات نفت خام در ماه اکتبر به کمک محموله‌هایی که در زمان افت موقت برنت به زیر ۸۰ دلار در ماه اوت خریداری شده‌اند، به بالای ۱۰ میلیون بشکه در روز بازگردد. اما با صعود مجدد قیمت‌ها، موسسات انرژی پیش‌بینی واردات چین در سه‌ماهه چهارم را به حدود ۹.۲ تا ۹.۳ میلیون بشکه در روز کاهش داده‌اند که این متغیر نشان می‌دهد توانایی چین در کاهش خرید به هنگام جهش قیمت‌ها، یکی از معدود منابع انعطاف‌پذیری باقی‌مانده در بازار ملتهب جهانی است.

انتهای پیام