هرمز در تنگنای جنگ، تردد نفتکش‌ها به کف جدید رسید

تنگه هرمز در حالی وارد مرحله تازه‌ای از اختلال شده که کاهش شدید تردد کشتی‌ها الزاماً به معنای توقف کامل جریان نفت نیست؛ بلکه بازار انرژی اکنون با ترکیبی از کاهش عبور فیزیکی کشتی‌ها، انتقال محموله‌ها در دریا، تغییر مسیر صادرات و افزایش هزینه حمل‌ونقل مواجه است. این وضعیت، شکنندگی زنجیره عرضه نفت خلیج فارس را بیش از پیش آشکار کرده است.

به گزارش نفت خبر- بر اساس داده‌های ردیابی کشتی‌ها که روز دوشنبه ۲۱ سپتامبر منتشر شد، تنها ۱۷ کشتی حامل کالا طی آخر هفته از تنگه هرمز عبور کردند، درحالی‌که این رقم در آخر هفته قبل ۳۷ فروند بود. مقایسه این رقم با میانگین حدود ۱۲۵ کشتی در روز پیش از آغاز جنگ نشان می‌دهد که تردد قابل مشاهده در این آبراه به‌شدت کاهش یافته است. 

با این حال، کاهش تردد کشتی‌ها به معنای متوقف شدن کامل صادرات نفت نیست. بخشی از نفت خاورمیانه همچنان از هرمز عبور می‌کند و برخی نفتکش‌ها برای کاهش ریسک شناسایی، سامانه‌های موقعیت‌یابی خود را خاموش کرده‌اند. همین مسئله باعث شده آمار تردد قابل مشاهده، لزوماً تصویر کاملی از حجم واقعی نفت عبوری ارائه نکند. 

نفت هنوز جریان دارد، اما با هزینه بیشتر

یکی از مهم‌ترین تغییرات در بازار، افزایش استفاده از انتقال کشتی‌به‌کشتی (STS) در نزدیکی عمان است. این سازوکار به تولیدکنندگان اجازه می‌دهد بخشی از محموله‌های نفتی را با استفاده از چند نفتکش جابه‌جا کنند و فشار ناشی از محدودیت مسیرهای معمول را کاهش دهند.

بر اساس گزارش رویترز، حجم نفتی که از طریق این انتقال‌ها در ماه سپتامبر جابه‌جا شده به حدود ۲.۵ میلیون بشکه در روز رسیده، درحالی‌که این رقم در اوت حدود ۱.۴ میلیون بشکه در روز بود. این روش اگرچه به استمرار جریان نفت کمک کرده، هزینه تجارت نفت را نیز به‌شدت افزایش داده است؛ به‌طوری که نرخ حمل نفتکش‌های بسیار بزرگ به بیش از ۳۰ دلار برای هر بشکه رسیده است. 

بنابراین، مسئله هرمز فقط «عبور یا عدم عبور نفت» نیست. حتی زمانی که نفت به مقصد می‌رسد، مسیر رسیدن آن به بازار طولانی‌تر، پرریسک‌تر و گران‌تر شده است. این هزینه‌ها می‌تواند در نهایت خود را در قیمت نفت، کرایه حمل، تخفیف فروشندگان و هزینه پالایشگاه‌ها نشان دهد.

عربستان؛ تغییر مسیر اجباری صادرات

تحولات اخیر حتی الگوی صادرات عربستان را نیز تغییر داده است. حملات حوثی‌ها به زیرساخت‌های خط لوله شرق–غرب عربستان، یکی از مسیرهای مهم برای دور زدن هرمز، باعث شده ریاض بخشی از نفت خود را دوباره از مسیر هرمز صادر کند.

داده‌های Kpler نشان می‌دهد در هفته منتهی به ۱۳ سپتامبر، ۲۲ نفتکش حامل مجموعاً حدود ۴۲ میلیون بشکه نفت از هرمز خارج شده‌اند. عربستان و عراق هرکدام حدود ۴۳ درصد از این حجم را به خود اختصاص داده‌اند. در مقابل، از ۱۶ سپتامبر بارگیری قابل مشاهده نفت عربستان در بندر ینبع در دریای سرخ گزارش نشده است. 

این تحول یک تناقض مهم ایجاد کرده است: هرچه مسیرهای جایگزین آسیب‌پذیرتر می‌شوند، اهمیت هرمز برای صادرکنندگان منطقه بیشتر می‌شود؛ اما همزمان خود هرمز نیز با کاهش شدید تردد مواجه است.

بازار نفت میان اختلال و انتظار برای دیپلماسی

با وجود این شرایط، قیمت نفت الزاماً هم‌جهت با کاهش تردد نفتکش‌ها حرکت نکرده است. برنت در معاملات اخیر به حدود ۱۰۱.۷۵ دلار در هر بشکه رسید و به پایین‌ترین سطح ۱۱ روز گذشته نزدیک شد. عامل مهم این کاهش، افزایش امید بازار به پیشرفت دیپلماتیک میان آمریکا و ایران و همچنین نشانه‌هایی از بازگشت بخشی از صادرات عربستان عنوان شده است. 

در واقع، بازار نفت اکنون دو روایت متضاد را همزمان قیمت‌گذاری می‌کند: از یک طرف، اختلال فیزیکی در مسیرهای صادراتی و کاهش شدید تردد کشتی‌ها و از طرف دیگر، انتظار برای کاهش تنش و بازگشت تدریجی جریان نفت.

همین شکاف میان داده‌های حمل‌ونقل و رفتار قیمت نفت، مهم‌ترین ویژگی بازار فعلی است. هرمز ممکن است به طور کامل بسته نباشد، اما تجارت نفت از این مسیر دیگر مانند شرایط عادی انجام نمی‌شود. بحران کنونی بیش از آنکه تنها بحران حجم عرضه باشد، به بحران قابلیت اطمینان، هزینه و امنیت مسیرهای انرژی تبدیل شده است.