پالایشگاه مرده دوباره زنده می‌شود

فرزین سوادکوهی: کمتر از دو سال پس از آنکه یک پالایشگاه قدیمی در هیوستون برای همیشه از مدار تولید خارج شد، حالا یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های پالایشی آمریکا تصمیم گرفته آن را دوباره به جریان تولید بازگرداند. شرکت والرو با پرداخت ۳۲۰.۵ میلیون دلار، این تأسیسات را از لیوندل‌بازل خریداری می‌کند و قصد دارد تا پایان سال ۲۰۲۷ ظرفیت فرآورش روزانه ۱۶۵ هزار بشکه نفت خام را در آن احیا کند. این معامله در شرایطی انجام می‌شود که افزایش حاشیه سود پالایش، اختلال در عرضه فرآورده‌ها و نگرانی از کمبود ظرفیت تولید، نگاه سرمایه‌گذاران را بار دیگر به پالایشگاه‌هایی معطوف کرده که تا همین چند سال پیش در فهرست دارایی‌های کم‌بازده و قابل تعطیلی قرار داشتند.

البته لازم است قبل از هر تحلیلی بیاد داشته باشیم که گفته می شود رقم ۱۶۵ هزار بشکه در روز، ظرفیت برنامه‌ریزی‌شده برای راه‌اندازی اولیه است، نه ظرفیت کامل تاریخی پالایشگاه. همچنین فرآورش نفت سنگین و ترش در اطلاعیه والرو صرفاً یک فرصت سرمایه‌گذاری در مراحل بعدی معرفی شده وهنوز تصمیم قطعی درباره آن اعلام نشده است. معامله نیز تا زمان تکمیل مراحل قانونی نهایی نشده و انتظار می‌رود در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ بسته شود.

ولی به هر رو تصمیم والرو برای خرید پالایشگاه سابق لیوندل‌بازل در هیوستون را می‌توان یکی از نشانه‌های تغییر فضای اقتصادی صنعت پالایش آمریکا دانست؛ صنعتی که طی سال‌های گذشته با مجموعه‌ای از فشارها، از افزایش هزینه‌های عملیاتی و الزامات زیست‌محیطی گرفته تا تردید درباره چشم‌انداز بلندمدت مصرف سوخت‌های فسیلی، مواجه بوده است. تعطیلی برخی پالایشگاه‌ها در آمریکا و اروپا نیز این تصور را تقویت کرده بود که ظرفیت پالایش در اقتصادهای توسعه‌یافته به‌تدریج وارد مسیر کوچک‌شدن خواهد شد. اما حالا معامله جدید والرو نشان می‌دهد در شرایطی که بازار فرآورده‌ها با محدودیت عرضه و حاشیه سود بالاتر روبه‌روست، حتی تأسیساتی که از چرخه تولید خارج شده‌اند نیز می‌توانند دوباره ارزش اقتصادی پیدا کنند.

بر اساس توافقی که ۳۰ اکتبر اعلام شد، شرکت والرو از طریق یکی از زیرمجموعه‌های خود، دارایی‌های پالایشگاه سابق لیوندل‌بازل را در برابر پرداخت ۳۲۰.۵ میلیون دلار خریداری می‌کند. این معامله شامل مجموعه‌ای به وسعت حدود۳ ۲۸هکتار در کنار کانال کشتیرانی هیوستون است؛ منطقه‌ای که به دلیل دسترسی به مسیرهای انتقال نفت خام، پایانه‌های صادراتی و زیرساخت‌های حمل‌ونقل، یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعت انرژی آمریکا به شمار می‌رود.

والرو اعلام کرده است که در مرحله نخست قصد دارد ظرفیت فرآورش روزانه ۱۶۵ هزار بشکه نفت سبک و شیرین را تا پایان سال ۲۰۲۷ در این مجموعه احیا کند.این شرکت همچنین گفته است که در مراحل بعدی امکان سرمایه‌گذاری برای فرآورش نفت‌های سنگین و ترش را بررسی خواهد کرد؛ موضوعی که هنوز به‌عنوان یک برنامه قطعی و زمان‌بندی‌شده اعلام نشده است.

چرا پالایشگاه تعطیل شده دوباره ارزش پیدا کرد؟
پالایشگاه هیوستون در سال ۱۹۱۸ فعالیت خود را آغاز کرده بود و بیش از یک قرن در زنجیره تأمین سوخت آمریکا حضور داشت. لیوندل‌بازل در آوریل ۲۰۲۲ تصمیم گرفت از فعالیت پالایشی خارج شود و پس از چند مرحله تأخیر، سرانجام در سال ۲۰۲۵ تولید در این مجموعه متوقف شد. در آن زمان، شرکت مالک پالایشگاه ترجیح داده بود منابع مالی خود را بر کسب‌وکارهای اصلی پتروشیمی و شیمیایی متمرکز کند و از دارایی‌هایی که با راهبرد بلندمدتش همخوانی نداشتند، خارج شود.

لیوندل‌بازل حتی گزینه تبدیل این مجموعه به یک مرکز تولید هیدروژن یا تأسیسات بازیافت پیشرفته پلاستیک را بررسی کرده بود. یکی از طرح‌های مورد توجه شرکت، استفاده از فناوری بازیافت شیمیایی پلاستیک و تبدیل پسماندها به مواد اولیه تولید پلیمر بود؛ طرحی که می‌توانست کاربری سایت را از پالایش نفت به یک مجموعه صنعتی با محوریت اقتصاد چرخشی تغییر دهد. اما به گفته گزارش ICIS، جنگ و نبود حمایت مقرراتی کافی، اجرای این برنامه را با دشواری روبه‌رو کرد و در نهایت فروش دارایی به والرو در دستور کار قرار گرفت.

برای والرو، اما همین مجموعه‌ای که از نگاه مالک قبلی دارایی غیرمحوری محسوب می‌شد، فرصتی برای تقویت شبکه پالایشی و لجستیکی در سواحل خلیج مکزیک است. مجاورت با پالایشگاه فعلی این شرکت در هیوستون، دسترسی به کانال کشتیرانی و برخورداری از مخازن ذخیره‌سازی با ظرفیت حدود ۱۳.۵ میلیون بشکه، ارزش این خرید را فراتر از تجهیزات فرآورش نفت خام می‌برد. اسکله‌های دریایی، امکانات بارگیری ریلی و تأسیسات انتقال نفت و فرآورده نیز بخشی از دارایی‌هایی هستند که در این معامله به والرو منتقل می‌شوند.

یکی از اهداف اعلام‌شده والرو، استفاده از این ظرفیت برای تأمین خوراک میانی مورد نیاز پالایشگاه‌های دیگر خود در منطقه خلیج مکزیک است. بر اساس توضیحات شرکت، راه‌اندازی دوباره بخشی از واحدهای پالایشی می‌تواند تولید خوراک مورد نیاز واحدهای کراکینگ کاتالیستی و هیدروکراکینگ را افزایش دهد و وابستگی والرو به خرید این مواد از تأمین‌کنندگان بیرونی را کاهش دهد. به بیان دیگر، این معامله تنها افزودن یک پالایشگاه به شبکه تولید نیست؛ بلکه تلاشی برای یکپارچه‌سازی زنجیره تأمین، کاهش هزینه‌های خرید خوراک و استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود در چند تأسیسات مجاور است.

آیا موج تعطیلی پالایشگاه‌ها متوقف می‌شود؟
اهمیت این معامله زمانی بیشتر می‌شود که آن را در کنار تحولات اخیر صنعت پالایش آمریکا قرار دهیم. طی سال‌های گذشته، تعطیلی پالایشگاه‌های قدیمی به‌ویژه در مناطقی مانند کالیفرنیا، نگرانی‌هایی درباره کاهش ظرفیت تولید داخلی و افزایش وابستگی به انتقال فرآورده از مناطق دیگر یا واردات ایجاد کرده بود. در چنین فضایی، بازگشت یک پالایشگاه بزرگ در هیوستون می‌تواند نشانه‌ای از تغییر محاسبات اقتصادی شرکت‌های پالایشی باشد؛ هرچند هنوز برای صحبت از توقف قطعی روند تعطیلی پالایشگاه‌ها زود است.

افزایش حاشیه سود پالایش و محدودیت عرضه برخی فرآورده‌ها، به‌ویژه گازوئیل و سوخت جت، جذابیت سرمایه‌گذاری در این بخش را افزایش داده است. اختلالات ژئوپلیتیک و آسیب‌پذیری مسیرهای انتقال انرژی نیز اهمیت برخورداری از ظرفیت پالایش قابل اتکا را دوباره برجسته کرده‌اند. با این حال، نباید تمام انگیزه والرو را به بحران‌های اخیر بازار نسبت داد. موقعیت جغرافیایی پالایشگاه، امکان اتصال آن به شبکه فعلی شرکت، دسترسی به زیرساخت‌های آماده و قیمت خرید بسیار پایین‌تر از هزینه ساخت یک مجموعه مشابه، از عوامل مهم اقتصادی این تصمیم هستند.

والرو اعلام کرده که این خرید می‌تواند به تقویت بلندمدت شبکه پالایشی شرکت کمک کند. مدیرعامل این شرکت نیز ارزش این معامله را در امکان گسترش حضور والرو در ساحل خلیج مکزیک با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر از جایگزینی کامل چنین زیرساختی دانسته است. با این حال، تحقق منافع مورد انتظار به اجرای موفق برنامه راه‌اندازی، هزینه‌های بازسازی و شرایط بازار فرآورده‌ها در سال‌های آینده وابسته خواهد بود.

نکته دیگر آن است که بازگشت ظرفیت پالایش در هیوستون الزاماً به معنای جبران کمبود فرآورده در تمام مناطق آمریکا نیست. چون بدین ترتیب ظرفیت جدید در ساحل خلیج مکزیک ایجاد می‌شود؛ منطقه‌ای که خود یکی از مراکز اصلی تولید و صادرات فرآورده در آمریکاست. بنابراین، اثر این سرمایه‌گذاری بر بازار داخلی و قیمت سوخت در مناطق مختلف به شبکه انتقال، توازن عرضه و تقاضا و امکان جابه‌جایی محصولات بستگی دارد.

در نهایت، معامله والرو و لیوندل‌بازل را می‌توان فراتر از خریدوفروش یک دارایی صنعتی ارزیابی کرد. این اتفاق نشان می‌دهد ارزش اقتصادی پالایشگاه‌ها بیش از گذشته به موقعیت جغرافیایی، دسترسی به خوراک، زیرساخت‌های لجستیکی و امکان اتصال به شبکه‌های بزرگ پالایشی وابسته شده است. پالایشگاهی که در سال ۲۰۲۵ به دلیل تغییر راهبرد مالک خود تعطیل شد، اکنون در شرایط متفاوت بازار بار دیگر به فرصتی برای سرمایه‌گذاری تبدیل شده است. البته اینکه این بازگشت آغاز موج تازه‌ای از احیای ظرفیت‌های تعطیل‌شده باشد یا صرفاً یک معامله استثنایی در منطقه هیوستون، به عملکرد بازار فرآورده‌ها و نتیجه عملیاتی‌شدن برنامه والرو در دو سال آینده بستگی دارد.

انتهای پیام