چرا ترامپ محدودیت‌ صادرات نفت ونزوئلا به کوبا را کاهش داد؟

محمدحسین لطف‌الهی: در اقدامی که نشان‌دهنده تغییر در محاسبات استراتژیک ایالات متحده در حوزه کارائیب است، دولت ترامپ روز چهارشنبه اعلام کرد که برخی محدودیت‌های صادرات نفت ونزوئلا به کوبا را کاهش می‌دهد. این تصمیم پس از هفته‌ها فشار دیپلماتیک از سوی رهبران کشورهای حوزه کارائیب (CARICOM) اتخاذ شده است؛ رهبرانی که هشدار داده بودند تداوم بحران انرژی در کوبا می‌تواند به بی‌ثباتی گسترده منطقه‌ای و موج غیرقابل‌کنترل مهاجرت منجر شود.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در بیانیه‌ای تایید کرد که از این پس «تراکنش‌های حامی مردم کوبا» شامل صادرات نفت ونزوئلا برای «مصارف تجاری و بشردوستانه» مجاز خواهد بود. این مجوز به شرطی صادر شده است که محموله‌های نفتی از طریق بخش خصوصی و نهادهای غیرنظامی جابجا شوند و مستقیماً در اختیار دستگاه‌های حکومتی یا نظامی کوبا قرار نگیرند.
این چرخش سیاست در حالی رخ می‌دهد که واشنگتن پس از وقایع ژانویه ۲۰۲۶ و بازداشت نیکولاس مادورو، کنترل غیررسمی بر بخش‌های کلیدی صنعت نفت ونزوئلا را به دست گرفته است. پیش از این، دولت آمریکا با هدف منزوی کردن کامل دولت هاوانا، شریان حیاتی نفتی میان کاراکاس و هاوانا را قطع کرده بود؛ اقدامی که کوبا را با شدیدترین بحران انرژی در دهه‌های اخیر، خاموشی‌های گسترده و فروپاشی حمل‌ونقل عمومی روبرو کرد.
محرک اصلی این تصمیم، نگرانی‌های امنیتی در کشورهای همسایه بود. اندرو هولنس، نخست‌وزیر جامائیکا، در نشست سران کاریکوم با لحنی صریح هشدار داد که «رنج بشردوستانه به سود هیچ‌کس نیست» و فروپاشی کامل کوبا تنها به مرزهای این جزیره محدود نخواهد ماند. رهبران منطقه ابراز نگرانی کرده بودند که فقدان سوخت برای سردخانه‌های مواد غذایی و سیستم‌های تصفیه آب در کوبا، جرقه‌ای برای یک فاجعه انسانی و هجوم پناهجویان به سمت فلوریدا و جزایر اطراف خواهد بود.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، که خود از مدافعان سرسخت فشار بر هاوانا است، در جریان دیدارهای خود در سنت کیتس و نویس، با این واقعیت روبرو شد که متحدان منطقه‌ای واشنگتن تداوم تحریم نفتی مطلق را تهدیدی علیه امنیت ملی خود می‌بینند.
در هفته‌های اخیر، کوبا به صحنه درگیری‌های پراکنده و حوادث ناگوار تبدیل شده بود. گزارش‌ها از کشته شدن چهار نفر در جریان تیراندازی گارد ساحلی کوبا به یک قایق تندرو با پلاک فلوریدا حکایت داشت؛ حادثه‌ای که نشان‌دهنده سطح بالای تنش و استیصال در مرزهای آبی است. از سوی دیگر، توقف پروازهای شرکت‌های هواپیمایی بین‌المللی مانند ایرکانادا و خطوط هوایی روسیه به دلیل نبود سوخت در هاوانا، صنعت توریسم کوبا را – که تنها منبع درآمد ارزی آن است – به زانو درآورده بود.
تحلیل‌گران در واشنگتن بر این باورند که این اقدام لزوماً به معنای گرم شدن روابط با هاوانا نیست، بلکه یک «سوپاپ اطمینان» برای جلوگیری از وقوع بحرانی است که می‌تواند اولویت‌های انتخاباتی و مرزی دولت ترامپ را مختل کند. با وجود ورود کمک‌های غذایی از سوی کانادا و وعده‌های روسیه برای حمایت سوختی، واشنگتن ترجیح داد با مدیریت جریان نفت ونزوئلا، خود به عنوان بازیگر اصلی در تعیین سرنوشت انرژی منطقه باقی بماند.
دولت کوبا در واکنش به این اقدام، آن را ناکافی دانسته و بر موضع خود مبنی بر عدم تسلیم در برابر «باج‌خواهی یا اجبار نظامی» تاکید کرده است. با این حال، بازگشت نفت ونزوئلا به نیروگاه‌های کوبا، هرچند به صورت قطره‌چکانی و تحت نظارت شدید، می‌تواند از سقوط کامل شبکه برق این کشور و وقوع یک شورش مدنی ناشی از گرسنگی جلوگیری کند.
در نهایت، این تصمیم نشان‌دهنده پیچیدگی‌های جدید در سیاست خارجی ایالات متحده در سال ۲۰۲۶ است؛ جایی که واشنگتن تلاش می‌کند میان هدف میان‌مدت خود برای تغییر رژیم در هاوانا و هدف کوتاه‌مدت جلوگیری از بحران مهاجرتی، توازنی شکننده برقرار کند. اکنون چشم‌ها به کاراکاس دوخته شده است تا مشخص شود بخش خصوصی نوپای تحت نظارت واشنگتن، چگونه این شریان انرژی را مدیریت خواهد کرد.