استراتژی ترامپ برای صنعت نفت روسیه

محمدحسین لطف الهی: دونالد ترامپ هفته جاری فصل جدیدی از دیپلماسی تهاجمی خود را گشود: «کاهش چشمگیر تعرفه کالا‌های هندی در ازای توقف خرید نفت از روسیه». این معامله پایاپای، در صورت تحقق، نه تنها یک پیروزی تجاری برای دهلی‌نو است، بلکه ضربه‌ای کاری به شریان مالی ماشین جنگی ولادیمیر پوتین در اوکراین محسوب می‌شود. اما در دنیای پیچیده انرژی، واقعیت‌ها به ندرت با محاسبات ساده ریاضی روی کاغذ همخوانی دارند.
برای درک استراتژی ترامپ، باید به الفبای پالایشی هند نگریست. هند و چین در حال حاضر بزرگترین خریداران نفت روسیه هستند و اقتصاد کرملین را در برابر تحریم‌های غرب سرپا نگه داشته‌اند. در این میان، نفت خام ونزوئلا – که از نوع «سنگین و ترش» است – یک جایگزین ایده‌آل برای نفت روسیه محسوب می‌شود. برخلاف نفت سبک و شیرین آمریکا که عمدتاً برای تولید بنزین مناسب است، نفت غلیظ و لجن‌مانند ونزوئلا دقیقاً همان چیزی است که پالایشگاه‌های تشنه هند برای تولید سوخت دیزل، مازوت و آسفالت به آن نیاز دارند.
پس از بازداشت نیکولاس مادورو در اوایل ژانویه و تغییرات سیاسی در کاراکاس، ترامپ فرش قرمز را برای غول‌های نفتی آمریکا پهن کرده است تا به زیرساخت‌های فرسوده ونزوئلا بازگردند. با لغو تحریم‌ها و اصلاح قوانین مالکیت نفت در ونزوئلا، راه برای سرمایه‌گذاری هموار شده است، اما این تنها نیمی از مسیر است.
بزرگترین مانع در برابر نقشه ترامپ، وضعیت اسفبار صنعت نفت ونزوئلا است. این کشور اگرچه دارنده بزرگترین ذخایر اثبات شده نفت جهان است، اما در حال حاضر تنها کمی بیش از یک میلیون بشکه در روز تولید می‌کند که بخش عمده آن نیز راهی چین می‌شود. برای جایگزینی ۱.۵ میلیون بشکه نفتی که هند روزانه از روسیه وارد می‌کند، تولید ونزوئلا باید جهشی معجزه‌آسا داشته باشد.
کارشناسان بر این باورند که بازگشت به دوران اوج تولید (۳ میلیون بشکه در روز)، نیازمند سالانه ده‌ها میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مداوم در یک دهه است. غول‌های نفتی غربی که پیش‌تر زخم ملی‌سازی و بی‌ثباتی سیاسی را در ونزوئلا چشیده‌اند، هنوز برای بازگشت تمام‌عیار تردید دارند. ترامپ اگرچه تحریم‌ها را برداشته، اما از تضمین‌های مالی و امنیتی برای این شرکت‌ها خودداری کرده است؛ موضوعی که می‌تواند روند بازسازی زیرساخت‌ها را با کندی مواجه کند.
در دهلی‌نو، نارندرا مودی با واقعیتی اقتصادی روبروست. نفت روسیه در حال حاضر با تخفیفی حدود ۱۶ دلار در هر بشکه نسبت به شاخص‌های جهانی به هند فروخته می‌شود. گذشتن از این رانت ارزی برای اقتصادی که به سرعت در حال رشد است، دشوار خواهد بود. علاوه بر قیمت، مسئله زمان و لجستیک نیز مطرح است؛ هماهنگ‌سازی زنجیره تامین برای واردات از نیم‌کره غربی به جای روسیه، فرآیندی زمان‌بر است که زیرساخت‌های بندری و پالایشی هند را به چالش می‌کشد.
از سوی دیگر، هند در سال‌های اخیر نشان داده که در دور زدن تحریم‌ها با استفاده از «ناوگان سایه» تبحر خاصی دارد. تحلیلگران معتقدند بعید است هند به طور ناگهانی پشت به مسکو کند، مگر آنکه منافع اقتصادی حاصل از کاهش تعرفه‌های آمریکا به وضوح بر سود خرید نفت ارزان روسیه سنگینی کند.
با وجود تمام این چالش‌ها، ورود دوباره نفت ونزوئلا به بازار جهانی، یک «متغیر مجهول» را وارد معادلات انرژی کرده است. پوتین هم‌اکنون نیز با تورم بالا، بدهی‌های رو به رشد و فشار قیمت‌های پایین نفت دست و پنجه نرم می‌کند. اگرچه اقتصاد روسیه به این زودی‌ها فرو نخواهد ریخت، اما از دست دادن تدریجی مشتری استراتژیکی مانند هند، توان مالی کرملین برای ادامه جنگ در اوکراین را به شدت تحلیل خواهد برد.
قمار ترامپ بر روی ونزوئلا، تلاشی است برای تغییر موازنه قدرت از طریق بازار؛ جایی که قیمت هر بشکه نفت می‌تواند به اندازه یک موشک بالستیک در جبهه‌های نبرد تعیین‌کننده باشد.