هشدار آژانس بین‌المللی انرژی / سایه سنگین جنگ خاورمیانه بر بازار نفت و تعمیق شکاف عرضه در سال ۲۰۲۶

محمدحسین لطف‌الهی:آژانس بین‌المللی انرژی در تازه‌ترین ارزیابی خود تصویری نگران‌کننده از آینده بازار جهانی انرژی ترسیم کرده است.

فقدان پیشرفت در پایان دادن به مناقشات منطقه‌ای، بازگشت جریان عادی نفت خلیج فارس را دست‌کم تا سال ۲۰۲۷ به تاخیر انداخته و قیمت سوخت را به سطوح بی‌سابقه‌ای سوق داده است. بر اساس این گزارش انتظار می‌رود عرضه جهانی نفت در سال جاری با کاهشی ۵.۷ میلیون بشکه‌ای در روز یعنی حدود ۶ درصد مواجه شود که به مراتب وخیم‌تر از برآوردهای ۴ درصدی پیشین است.

افزایش حملات به نفتکش‌ها در مسیرهای ترانزیتی خاورمیانه، قیمت نفت خام را برای نخستین بار از ماه مه به مرز ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسانده است. در این میان فراورده‌های پالایشی ضربه سنگین‌تری را متحمل شده‌اند به طوری که آسیب‌های واردشده به پالایشگاه‌ها در جریان مناقشات خاورمیانه و جنگ پنج‌ساله روسیه و اوکراین، قیمت سوخت‌هایی نظیر گازوئیل را به رکوردهای تاریخی جدیدی پرتاب کرده است. اگرچه تقاضا زیر بار این قیمت‌های نجومی در حال تضعیف است اما سرعت سقوط عرضه به مراتب بیشتر بوده و این عدم توازن، ذخایر راهبردی جهان را با سرعتی بی‌سابقه به سمت تخلیه می‌راند.

داده‌های آژانس نشان می‌دهد که موجودی انبارهای جهانی تنها در ماه اوت روزانه ۳.۱ میلیون بشکه کاهش یافته و به مجموع ۷.۸ میلیارد بشکه رسیده است، سطحی که آخرین بار در سال ۲۰۲۳ تجربه شده بود. آژانس بین‌المللی انرژی با تاکید بر نقش حیاتی این ذخایر در ایجاد تعادل، هشدار داده است که با تحلیل رفتن این ضربه‌گیرها و رسیدن سامانه پالایشی جهان به مرز نهایی ظرفیت خود، نیاز به حل‌وفصل بحران‌های جغرافیای سیاسی برای جلوگیری از التهاب بیشتر بازار، حیاتی‌تر از هر زمان دیگری است.

در قلب این بحران عرضه، تولیدکنندگان بزرگ خاورمیانه قرار دارند. حملات مستمر به تاسیسات انرژی عربستان و محاصره ایران توسط ایالات متحده، تولید ائتلاف اوپک پلاس را در ماه اوت با ۱.۸ میلیون بشکه افت به ۳۸.۸ میلیون بشکه در روز کاهش داده است. در این میان عربستان سعودی سنگین‌ترین تاوان را پرداخته است و تولید نفت خام این کشور در ماه اوت با ریزشی ۲.۳ میلیون بشکه‌ای به ۶ میلیون بشکه در روز سقوط کرد که پایین‌ترین سطح در بیش از سه دهه گذشته به شمار می‌رود. این سقوط تاریخی نتیجه مستقیم حملات گروه‌های مرتبط با حوثی‌ها به کشتی‌های عبوری از باب‌المندب، پالایشگاه جازان و مسیرهای کشتیرانی نزدیک ینبع، در کنار حملات پهپادی به مجتمع پردازش نفت بقیق است. همزمان تسلط اخیر حوثی‌ها بر بندر راهبردی مخا در یمن، تهدیدات علیه تردد در دریای سرخ را ابعاد تازه‌ای بخشیده است.

در سوی دیگر این معادله، تقاضای جهانی نیز تحت فشار فزاینده قیمت‌ها بیش از حد انتظار در حال انقباض است. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی خود از افت تقاضا در سال ۲۰۲۶ را بازنگری کرده و آن را از ۱.۶ میلیون به ۲.۵ میلیون بشکه در روز افزایش داده است. با این حال سازمان کشورهای صادرکننده نفت یا همان اوپک همچنان نگاهی خوش‌بینانه‌تر دارد و با وجود پنج ماه کاهش متوالی در پیش‌بینی‌های خود، رشد ۳۸۰ هزار بشکه‌ای تقاضا را برای سال جاری متصور است. با وجود این اختلافات، هر دو نهاد بر سر یک نقطه اشتراک توافق دارند و آن اینکه سال ۲۰۲۷ زمان احیای مصرف سوخت خواهد بود، جایی که آژانس رشد ۲.۶ میلیون بشکه‌ای و اوپک توسعه‌ای ۲.۳۶ میلیون بشکه‌ای را برای تقاضای جهانی پیش‌بینی می‌کنند.