زنگ خطر برای غول انرژی

محمدحسین لطف الهی: شرکت شل به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین بازیگران عرصه انرژی در جهان، با چالشی بنیادین روبرو شده است که می‌تواند استراتژی‌های بلندمدت این غول نفتی را به‌شدت تحت‌الشعاع قرار دهد.
بر اساس تازه‌ترین داده‌های عملیاتی منتشرشده، حجم ذخایر اثبات‌شده نفت و گاز این شرکت به پایین‌ترین سطح خود از سال ۲۰۱۳ تاکنون تنزل یافته است؛ وضعیتی که نشان‌دهنده شکافی نگران‌کننده میان نرخ استخراج فعلی و اکتشافات جدید است.
در حالی که بازارهای جهانی انرژی همچنان تحت تأثیر نوسانات ژئوپلیتیک و گذار پرهزینه به سمت انرژی‌های پاک هستند، کاهش ذخایر استراتژیک شل پرسش‌های دشواری را پیش روی سهامداران و تحلیلگران وال‌استریت قرار داده است: آیا این شرکت توانایی حفظ ظرفیت تولید و جایگاه خود را در دهه آینده خواهد داشت؟
بحران در «نرخ جایگزینی»
طبق گزارش‌های مالی منتشرشده، میزان ذخایر اثبات‌شده شل در پایان سال میلادی گذشته با کاهشی محسوس مواجه شده است. در ادبیات صنعت انرژی، ذخایر اثبات‌شده به مقادیری از نفت و گاز اطلاق می‌شود که با اطمینان معقول (بالای ۹۰ درصد) و تحت شرایط اقتصادی و عملیاتی فعلی، قابل‌استحصال هستند. سقوط این رقم به کمترین میزان در ۱۱ سال گذشته، حاوی پیامی روشن است: شل با سرعتی بیش از آنکه مخازن جدید کشف کند، در حال تخلیه و فروش مخازن فعلی خود است.
نرخ جایگزینی ذخایر که شاخصی کلیدی برای سنجش تداوم حیات یک شرکت نفتی محسوب می‌شود، برای شل در وضعیت قرمز قرار گرفته است. زمانی که این نرخ به زیر ۱۰۰ درصد می‌رسد، بدین معناست که شرکت به ازای هر بشکه‌ای که تولید و به بازار عرضه می‌کند، نتوانسته است یک بشکه جدید در ترازنامه ذخایر خود جایگزین کند.
چرخش استراتژیک وائل ساوان و فشار سهامداران
این کاهش ذخایر دقیقاً در مقطعی رخ می‌دهد که وائل ساوان، مدیرعامل جدید شل، سکان هدایت شرکت را با رویکردی متفاوت در دست گرفته است. او استراتژی شرکت را به سمت تمرکز مجدد بر سوخت‌های فسیلی و اولویت‌بندی «سودآوری سهامداران» تغییر داده است. پس از یک دوره فشار برای حرکت شتابان به سوی اهداف «کربن صفر»، مدیریت فعلی بر این باور است که تقاضای جهانی برای گاز طبیعی و نفت تا سال‌ها قدرتمند باقی خواهد ماند و شل نباید از این بازار پرسود عقب‌نشینی کند.
فرسودگی میادین و فشارهای اقلیمی
با این حال، منتقدان معتقدند که کاهش ذخایر نشان‌دهنده یک «بحران ساختاری» است. از یک سو، میادین قدیمی و بالغ در مناطقی مانند «دریای شمال» و «نیجریه» با افت طبیعی فشار و تولید مواجه هستند؛ و از سوی دیگر، سرمایه‌گذاری در پروژه‌های اکتشافی جدید به دلیل هزینه‌های گزاف و فشارهای زیست‌محیطی، با احتیاط و وسواس بیشتری انجام می‌شود.
شل اکنون در میان یک قیچی دو لبه گرفتار شده است؛ سرمایه‌گذاران وال‌استریت خواهان بازگشت سرمایه فوری، بازخرید سهام و توزیع سودهای کلان هستند که این امر بودجه‌های اکتشافی سنگین و پرریسک (CAPEX) را محدود می‌کند. همزمان نهادهای نظارتی در اروپا و فعالان اقلیمی، این شرکت را برای کاهش تولید، رعایت استانداردهای زیست‌محیطی و خروج از پروژه‌های فسیلی جدید تحت فشار گذاشته‌اند.
کاهش ذخایر می‌تواند در بلندمدت منجر به فرسایش «ارزش بازار» شرکت شود. بانک‌های سرمایه‌گذاری معمولاً ارزش ذاتی شرکت‌های انرژی را بر اساس «عمر ذخایر» آن‌ها محاسبه می‌کنند. اگر شل نتواند این روند نزولی را معکوس کند، ممکن است با افت رتبه اعتباری و افزایش هزینه‌های استقراض در بازارهای مالی روبرو شود.
قمار روی LNG و واقعیت‌های سخت‌افزاری
تحلیلگران بازار انرژی اشاره می‌کنند که بخشی از پازل استراتژیک شل برای مقابله با کاهش ذخایر نفت خام، تمرکز سنگین بر گاز طبیعی مایع (LNG) است. شل در حال حاضر یکی از بزرگ‌ترین معامله‌گران و بازیگران زنجیره تأمین LNG در جهان محسوب می‌شود. مدیران شرکت امیدوارند که افزایش ذخایر گازی و تسلط بر بازار انتقال انرژی، بتواند خلأ ناشی از کاهش ذخایر نفت خام را جبران کند.
با این وجود، واقعیت سخت‌افزاری صنعت نفت غیرقابل‌انکار است. اکتشاف میادین بزرگ و توسعه آن‌ها تا مرحله تولید انبوه، فرآیندی زمان‌بر است که گاهی بیش از یک دهه به طول می‌انجامد. کاهش فعلی ذخایر، نتیجه تصمیمات و سرمایه‌گذاری‌های (یا عدم سرمایه‌گذاری‌های) چند سال اخیر است و جبران آن نیازمند یک چرخش استراتژیک سریع و هزینه‌بر خواهد بود.
آینده‌ای کوچک‌تر برای غول نفتی؟
وضعیت فعلی شل، آینه‌ای تمام‌نما از وضعیت کل صنعت نفت است. در حالی که جهان در میانه یک «گذار انرژی» پرآشوب و غیرخطی قرار دارد، غول‌های نفتی باید بین «استخراج آخرین قطرات سود از دارایی‌های موجود» و «سرمایه‌گذاری در آینده‌ای نامطمئن» دست به انتخاب بزنند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد که شل، علی‌رغم تلاش برای بازگشت به ریشه‌های نفتی خود تحت مدیریت ساوان، با واقعیت تلخ محدودیت منابع و زمین‌شناسی روبرو شده است. اگر این روند اصلاح نشود، شرکتی که زمانی نماد قدرت صنعتی بریتانیا و هلند بود، ممکن است در دهه‌های آتی به نسخه‌ای کوچک‌تر و ضعیف‌تر از خود تبدیل شود؛ موضوعی که نه‌تنها برای سهامداران، بلکه برای «امنیت انرژی» بازارهای جهانی نیز پیامدهای گسترده‌ای در پی خواهد داشت.