وابستگی بی‌سابقه هند به نفت روسیه / بحران خلیج فارس دهلی‌نو را به آغوش مسکو بازگرداند

در پی تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه و اختلال در عرضه انرژی، واردات نفت هند از روسیه به رکورد بی‌سابقه ۲.۶ میلیون بشکه در روز رسید، وضعیتی که زنگ خطر امنیت انرژی را برای پرجمعیت‌ترین کشور جهان به صدا درآورده است.

همزمان با فشار بحران خلیج فارس بر عرضه جهانی انرژی، خرید نفت روسیه توسط هند به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است، رویدادی که رهایی دهلی‌نو از اتکا به مسکو را بیش از پیش دشوار می‌سازد.

سومیت ریتولیا، تحلیلگر ارشد موسسه مشاوره تجاری کپلر می‌گوید که در ماه‌های ژوئن و ژوئیه، دهلی‌نو روزانه بیش از ۲.۶ میلیون بشکه نفت از روسیه وارد کرده است. این رقم نسبت به کف ۱ میلیون بشکه‌ای در ماه فوریه جهش چشمگیری داشته و اکنون بیش از نیمی از کل واردات نفت خام هند را تشکیل می‌دهد. طبق داده‌های کپلر، مجموع واردات روزانه نفت هند به ۵ میلیون بشکه رسیده که بالاترین میزان از زمان آغاز بمباران ایران توسط آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه است.

پیش از این، هند در پی اتهامات سال گذشته دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر تامین مالی ماشین جنگی مسکو در اوکراین توسط دهلی‌نو، واردات نفت از روسیه را کاهش داده بود. اما با دور از دسترس ماندن توافق صلح میان واشنگتن و تهران و کاهش شدید جریان نفت از تنگه هرمز، هند برای تامین نیازهای خود ناگزیر به بازگشت به سمت روسیه شد. در همین راستا ترامپ برای مهار تبعات بحران خلیج فارس، معافیت‌هایی را برای صدور مجوز خرید نفت روسیه صادر کرد.

زنگ خطر امنیت انرژی و چالش‌های ساختاری

هند برای تامین بیش از ۹۰ درصد نیازهای نفت خام و گاز خود به واردات وابسته است و جنگ در خلیج فارس، آسیب‌پذیری‌های امنیت انرژی پرجمعیت‌ترین کشور جهان را به طور کامل آشکار کرده است. نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند در سخنرانی روز استقلال در ماه جاری، امنیت انرژی را نیاز روز خواند و تاکید کرد که برای آن‌ها مهم است تمام توان خود را روی منابع جایگزین متمرکز کنند.

با این حال سوخت‌های فسیلی همچنان نقش حیاتی در تامین انرژی این کشور دارند. طبق گزارش اندیشکده دولتی نیتی آیوگ، زغال‌سنگ حدود ۶۰ درصد و نفت ۲۸ درصد از سبد انرژی هند را تشکیل می‌دهند در حالی که سهم سوخت هسته‌ای تنها ۱.۶ درصد است. هند برنامه‌های متعددی برای تنوع‌بخشی به منابع انرژی خود آغاز کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به گشودن درهای بخش هسته‌ای به روی بازیگران خصوصی اشاره کرد اما کارشناسان معتقدند این گذار زمان‌بر خواهد بود.

همانت مالیا از شورای انرژی، محیط زیست و آب در دهلی‌نو می‌گوید: «نمی‌توان سامانه را یک‌شبه تغییر داد. هند با خطرهای درهم‌تنیده‌ای از جمله وابستگی به واردات، تمرکز تامین‌کنندگان، ظرفیت محدود ذخیره‌سازی و تنگناهای زیرساختی روبه‌رو است که به طور همزمان بر خانوارها، صنایع، مالیه دولت و تورم تاثیر می‌گذارند.»

بحران گاز مایع و بازگشت به زغال‌سنگ

اگرچه نخست‌وزیر هند از توسعه شبکه گاز لوله‌کشی برای ۱۷.۵ میلیون خانوار خبر داده است اما این رقم در برابر بیش از ۳۳۰ میلیون خانوار هندی که از کپسول‌های گاز مایع به عنوان سوخت اصلی پخت‌وپز استفاده می‌کنند ناچیز است. بی‌درنگ پس از آغاز جنگ، پالایشگاه‌های هند تولید روزانه گاز مایع خود را از ۳۶ هزار تن به بیش از ۵۰ هزار تن افزایش دادند. با این حال به گفته شورای انرژی، محیط زیست و آب حتی ۴۰ درصد گاز مایع تولید داخل نیز به طور عمده از نفت خام وارداتی به دست می‌آید.

ویبوتی گارگ، مدیر بخش جنوب آسیای موسسه آی‌ئی‌ئی‌اف‌ای خاطرنشان می‌کند: «اگرچه هند دارای ذخایر راهبردی نفت است اما ذخایر گاز مایع یا گاز طبیعی مایع را برای روزهای طولانی حفظ نمی‌کند و به همین دلیل بیشترین وحشت بازار در بخش مصرف گاز مایع رخ داد.» در همین حال با قطع شدن جریان گاز خاورمیانه به دلیل جنگ، هند نیز مانند بسیاری از کشورهای آسیایی برای تامین برق شهرهای خود به زغال‌سنگ روی آورده است، به طوری که تولید سالانه زغال‌سنگ این کشور در یک دهه گذشته با ۷۰ درصد رشد به ۱.۰۴ میلیارد تن رسیده است.

هند به عنوان بخشی از راهبرد بلندمدت خود، در حال تمرکز بر افزایش ذخایر راهبردی است. دولت در این ماه به قانون‌گذاران اعلام کرد که می‌تواند ۵.۳۳ میلیون تن مواد نفتی را در ذخایر راهبردی خود نگه دارد و با احتساب مخازن تجاری، ظرفیت ذخیره‌سازی معادل ۷۴ روز واردات را دارا است. دهلی‌نو همچنین در حال بررسی گزینه‌هایی مانند ذخیره بخشی از نفت خود در امارات متحده عربی است.

آن‌طور که تحلیلگر کپلر می‌گوید، جنگ اخیر نشان داد که چالش فوری هند تنها دوری از نفت نیست بلکه تنوع‌بخشی به منابع تامین و مسیرهای حمل‌ونقل است و با توجه به رشد اقتصادی و تقاضای این کشور، نفت تا مدت‌ها بخش مهمی از سبد انرژی هند باقی خواهد ماند.