وفور عرضه از چین و خاورمیانه، بازار فرآوردههای سبک را زیر فشار برد.بازار بنزین آسیا در فاصله کمتر از دو ماه، یکی از شدیدترین چرخشهای قیمتی سالهای اخیر را تجربه کرده است. حاشیه سود پالایش بنزین که در نخستین روزهای اکتبر به رکورد تاریخی ۵۰.۵۳ دلار برای هر بشکه رسیده بود، اکنون با سقوطی کمسابقه به ۲.۶۷ دلار رسیده است؛ سطحی که از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون مشاهده نشده بود. بازگشت عرضه از چین و خاورمیانه، کاهش تقاضای فصلی و تغییر انتظارات بازار، معادلات سودآوری پالایشگاههای آسیایی را بهسرعت تغییر داده است.
فرزین سوادکوهی:
وفور عرضه از چین و خاورمیانه، بازار فرآوردههای سبک را زیر فشار برد.بازار بنزین آسیا در فاصله کمتر از دو ماه، یکی از شدیدترین چرخشهای قیمتی سالهای اخیر را تجربه کرده است. حاشیه سود پالایش بنزین که در نخستین روزهای اکتبر به رکورد تاریخی ۵۰.۵۳ دلار برای هر بشکه رسیده بود، اکنون با سقوطی کمسابقه به ۲.۶۷ دلار رسیده است؛ سطحی که از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون مشاهده نشده بود. بازگشت عرضه از چین و خاورمیانه، کاهش تقاضای فصلی و تغییر انتظارات بازار، معادلات سودآوری پالایشگاههای آسیایی را بهسرعت تغییر داده است.
روز ۱۹ نوامبر یعنی همین پنجشنبه ۲۸ آبان ماه جاری رویترز گزارش داد حاشیه سود شاخص بنزین در آسیا تنها طی یک هفته حدود ۶۹ درصد کاهش یافته است. این افت در شرایطی اتفاق میافتد که بازار در ابتدای اکتبر، تحت تأثیر نگرانی از اختلال عرضه در خاورمیانه، محدودیت صادرات فرآوردههای روسیه و کاهش موجودی انبارهای تجاری، به یکی از بالاترین سطوح سودآوری تاریخی رسیده بود.
برای درک ابعاد این تغییر، کافی است به فاصله میان دو عدد ۵۰.۵۳ دلار در اول اکتبر و ۲.۶۷ دلار در ۱۹ نوامبر توجه کنیم. به بیان دیگر، شاخص حاشیه سود بنزین در این دوره بیش از ۹۴ درصد از اوج خود عقبنشینی کرده است. این به معنای آن نیست که تمام پالایشگاهها در همین مدت بیش از ۹۴ درصد از سود خالص خود را از دست دادهاند؛ بلکه نشاندهنده تغییر شدید فاصله قیمت بنزین و نفت خام در بازار منطقه است.
مهمترین عامل فشار بر بازار، افزایش عرضه بنزین از سوی چین و برخی تولیدکنندگان خاورمیانه است. در ماههای گذشته، نگرانی از اختلال در جریان صادرات منطقه و محدودیت عرضه روسیه، خریداران را به سمت تأمین محمولههای بیشتر سوق داده بود. همین وضعیت، قیمت فرآوردههای سبک و فاصله قیمتی آنها با نفت خام را بهشدت افزایش داد.
اما با تغییر شرایط عرضه، بازار بهتدریج از وضعیت کمبود فاصله گرفت. چین که یکی از بازیگران مهم تجارت فرآوردههای نفتی در آسیاست، بار دیگر به عرضهکننده مؤثر بنزین تبدیل شده است. افزایش صادرات این کشور، بهویژه در بازاری که تقاضای فصلی آن نیز رو به کاهش است، عملا دست همه اهالی پالایش در آسیا را در حنا گذاشت.
آمار تجارت سنگاپور تصویری روشن از این تغییر ارائه میدهد. واردات بنزین این مرکز مهم تجارت و اختلاط فرآوردههای نفتی در هفته منتهی به ۱۸ نوامبر، با کاهش ۶۹ درصدی به حدود ۶۷ هزار تن رسید؛ در مقابل، صادرات آن حدود ۱۳ درصد افزایش یافت و به نزدیک ۴۵۹ هزار تن رسید. چین با تأمین حدود ۵۰ هزار تن، بزرگترین عرضهکننده بنزین به سنگاپور بود و استرالیا نیز با دریافت حدود ۱۱۱ هزار تن، مهمترین مقصد صادراتی این مرکز محسوب میشد.
این ارقام فقط وضعیت جریان تجارت بنزین در سنگاپور را نشان میدهند و نباید آنها را معادل کاهش مصرف منطقهای یا افزایش تولید پالایشگاههای این کشور دانست. با این حال، جهت حرکت محمولهها نشان میدهد که فشار عرضه در بازار فرآوردههای سبک آسیا افزایش یافته است.
زمستان، تقاضای بنزین را محدود میکند
عامل دوم، تغییرات فصلی تقاضاست. با ورود نیمکره شمالی به فصل سرد، معمولاً مصرف بنزین در برخی بازارهای مهم کاهش مییابد و همین مسئله حاشیه سود این فرآورده را تحت فشار قرار میدهد.
البته افت امسال را نمیتوان صرفاً به فصل زمستان نسبت داد. در شرایط عادی نیز تقاضای فصلی بر قیمت بنزین اثر میگذارد، اما شدت کاهش اخیر حاصل همزمانی چند عامل است: بازگشت عرضه، افزایش صادرات چین، تخلیه موجودیهای تجاری در پایان سال و تعدیل انتظاراتی که در اوج نگرانیهای ژئوپلیتیک شکل گرفته بود.
در واقع، بازار در فاصله کوتاهی از کمبود احتمالی به سمت نگرانی از وفور عرضه حرکت کرده است. همین تغییر انتظارات، حتی پیش از آنکه تمام آثار افزایش محمولهها در بازار نمایان شود، بر قیمت معاملات و حاشیه سود پالایش اثر گذاشته است.
برای پالایشگاهها، قیمت نفت خام بهتنهایی تعیینکننده سودآوری نیست. آنچه اهمیت دارد، فاصله ارزش فرآوردههای تولیدی با هزینه خوراک و سایر هزینههای عملیاتی است. شاخصی که در بازار بینالمللی با عنوان «کرک اسپرد» شناخته میشود، یکی از معیارهای مهم سنجش این فاصله است.
برای مثال، وقتی قیمت بنزین نسبت به نفت خام افزایش پیدا میکند، پالایشگاههایی که توان تولید و فروش این فرآورده را دارند، از بهبود حاشیه سود آن منتفع میشوند. اما اگر قیمت بنزین کاهش یابد و قیمت خوراک به همان نسبت پایین نیاید، سود حاصل از تولید این محصول محدودتر خواهد شد.
البته کرک اسپرد بنزین با حاشیه سود کل پالایشگاه یکسان نیست. یک پالایشگاه علاوه بر بنزین، گازوئیل، سوخت جت، نفت سفید، نفت کوره و سایر فرآوردهها تولید میکند. بنابراین وضعیت اقتصادی آن به ترکیب محصولات، کیفیت نفت خام مصرفی، پیچیدگی واحدهای پالایشی، هزینه انرژی، حملونقل و سایر مخارج عملیاتی بستگی دارد.
به همین دلیل، افت شدید حاشیه سود بنزین الزاماً به معنای زیانده شدن تمام پالایشگاههای آسیایی نیست. پالایشگاههای پیچیدهای که سهم بیشتری از تولید فرآوردههای باارزش مانند گازوئیل و سوخت جت دارند، ممکن است در برابر افت سود بنزین مقاومت بیشتری نشان دهند. در مقابل، واحدهایی که وابستگی بیشتری به تولید فرآوردههای سبک دارند، با فشار بیشتری مواجه خواهند شد.
گزارش نوامبر آژانس بینالمللی انرژی نیز از تضعیف حاشیه سود پالایش در بخش بزرگی از بازارهای جهانی طی ماه اکتبر حکایت دارد. آژانس یکی از عوامل مهم فشار بر پالایشگاههای آسیایی را هزینههای بیسابقه حملونقل عنوان کرده است؛ هزینهای که حتی در شرایط مناسب بودن قیمت فروش فرآوردهها میتواند بخش قابل توجهی از حاشیه سود را از بین ببرد.
تحولات بازار آسیا برای صنعت پالایش ایران نیز مهم تلقی می شود؛ چراکه بازارهای آسیایی از مهمترین مقاصد تجارت فرآوردههای نفتی در جهان هستند و تغییرات قیمت و حاشیه سود در این منطقه میتواند بر شرایط رقابت میان عرضهکنندگان اثر بگذارد.
البته نمیتوان افت حاشیه سود بنزین در سنگاپور را مستقیماً به معنای کاهش سودآوری پالایشگاههای ایران دانست. ساختار قیمتگذاری خوراک، نحوه تسعیر محصولات، سهم صادرات، هزینههای حملونقل و محدودیتهای ناشی از تحریم، شرایط اقتصادی پالایشگاههای داخلی را از بسیاری از رقبای منطقهای متفاوت کرده است.
با این حال، یک نکته برای سیاستگذاران و مدیران صنعت پالایش ایران قابل توجه است: اتکای بیش از اندازه به سودآوری یک فرآورده، بهویژه در دورههایی که قیمت آن تحت تأثیر تنشهای سیاسی و اختلال عرضه جهش میکند، میتواند تصویر نادرستی از پایداری درآمد پالایشگاهها ایجاد کند.
افزایش ناگهانی حاشیه سود بنزین در ابتدای اکتبر، فرصتی استثنایی برای تولیدکنندگان این محصول ایجاد کرد؛ اما سقوط سریع آن نشان داد که چنین فرصتهایی الزاماً پایدار نیستند. در صنعت پالایش، مزیت رقابتی بلندمدت بیش از آنکه به جهش مقطعی قیمت یک محصول وابسته باشد، به انعطافپذیری سبد تولید، راندمان انرژی، پیچیدگی فنی پالایشگاه و توان مدیریت هزینهها بستگی دارد.
بازار بنزین آسیا اکنون با واقعیتی متفاوت از ابتدای پاییز روبهروست. بازگشت محمولههای صادراتی چین، افزایش عرضه منطقهای و کاهش تقاضای فصلی، فضای سودآوری پالایشگاهها را محدود کرده است. با این حال، نباید فراموش کرد که بازار فرآوردهها یکپارچه نیست؛ در حالی که حاشیه سود بنزین بهشدت سقوط کرده، بازار گازوئیل همچنان با محدودیت عرضه و قیمتهای بالا دستوپنجه نرم میکند. همین تفاوت نشان میدهد که آینده صنعت پالایش را نمیتوان صرفاً با دنبال کردن قیمت نفت خام یا حتی یک فرآورده خاص ارزیابی کرد.
انتهای پیام
دیدگاهها و نظرات خود را بنویسید
اخبار مرتبط
حدود 8 ساعت قبل
حدود 9 ساعت قبل
حدود 9 ساعت قبل
حدود 9 ساعت قبل
حدود 11 ساعت قبل
ویدئو مرتبط