آرامکو در مسیر بهینه‌سازی و آدنوک در پی گسترش ظرفیت گاز

پارسا ملکی: نوسانات مداوم بازار نفت، همراه با چشم‌انداز مازاد عرضه جهانی و تأثیر عوامل ژئوپلیتیکی، شرکت‌های بزرگ نفتی خاورمیانه یعنی آرامکو عربستان سعودی و آدنوک گاز امارات متحده عربی را به بازنگری در استراتژی‌های سرمایه‌گذاری واداشته است. آرامکو بر حفظ سطح بالای سرمایه‌گذاری تمرکز دارد، اما با تأکید بر بهینه‌سازی هزینه‌ها و افزایش کارایی عملیاتی عمل می‌کند. در مقابل، آدنوک گاز سرمایه‌گذاری‌های خود را به طور قابل توجهی افزایش داده و بر گسترش ظرفیت گاز طبیعی اولویت می‌دهد. این رویکردهای متمایز پاسخی منطقی به قیمت فعلی نفت برنت حدود ۷۰ دلار در هر بشکه در ۱۹ فوریه ۲۰۲۶)، تعهدات ملی توسعه و گذار تدریجی به سمت انرژی‌های پایدار محسوب می‌شوند. پرسش کلیدی این است که آیا این استراتژی‌ها می‌توانند پایداری بلندمدت این شرکت‌ها را در بازار انرژی جهانی تضمین کنند.

آنوسانات قیمت نفت و تأثیر بر درآمدها

پس از میانگین حدود ۸۱ دلار در هر بشکه برنت در سال ۲۰۲۴، قیمت میانگین در سال ۲۰۲۵ به حدود ۶۹ دلار کاهش یافت. قیمت فعلی برنت در معاملات آتی در محدوده ۷۰ دلار قرار دارد و این افزایش کوتاه‌مدت عمدتاً به دلیل تنش‌های ژئوپلیتیکی، از جمله نگرانی‌ها از درگیری احتمالی ایالات متحده و ایران، رخ داده است. با این حال، اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده (EIA) در گزارش Energy Outlook فوریه ۲۰۲۶، میانگین قیمت برنت را برای سال ۲۰۲۶ حدود ۵۸ دلار و برای ۲۰۲۷ حدود ۵۳ دلار پیش‌بینی کرده است. این کاهش بر پایه مازاد عرضه جهانی استوار است و رشد عرضه از تولیدکنندگان غیراوپک+ را بیش از رشد تقاضا نشان می‌دهد. آژانس بین‌المللی انرژی نیز فشار نزولی ناشی از مازاد عرضه را تأیید می‌کند. چنین شرایطی شرکت‌ها را ملزم به اولویت‌بندی پروژه‌های با بازده بالا و احتیاط در تخصیص منابع مالی کرده است.

بازتعریف مسیر رشد و تمرکز بر سوددهی و کارایی

هر دو شرکت در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های قابل توجهی در زنجیره ارزش پایین‌دست، از جمله پتروشیمی و گاز طبیعی، انجام داده‌اند تا وابستگی به نفت خام را کاهش دهند. آرامکو در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ سود خالص تعدیل‌شده حدود ۲۸ میلیارد دلار گزارش کرد و جریان نقدی عملیاتی آن به ۳۶.۱ میلیارد دلار رسید. سود خالص نه‌ماهه اول ۲۰۲۵ حدود ۷۵.۶ میلیارد دلار بود که نشان‌دهنده کاهش نسبی نسبت به دوره مشابه سال قبل است. سود تقسیمی پایه برای سه ماهه اخر سال ۲۰۲۵ حدود ۲۱.۱ میلیارد دلار اعلام شد و سرمایه‌گذاری سرمایه‌ای در نه‌ماهه اول ۲۰۲۵ حدود ۳۷.۴ میلیارد دلار بود. شرکت بر کاهش هزینه‌ها، فروش دارایی‌های غیراساسی و جذب سرمایه خارجی تمرکز دارد تا فشار تأمین سود تقسیمی بالا به دولت عربستان را مدیریت کند.

آدنوک گاز رویکردی متفاوت اتخاذ کرده و سرمایه‌گذاری‌ها را به طور چشمگیری افزایش داده است. این شرکت در سال ۲۰۲۵ سود خالص رکورد ۵.۲ میلیارد دلاری ثبت کرد و افزایش ۳ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۴ داشت، علی‌رغم میانگین قیمت برنت ۶۹ دلار. سرمایه‌گذاری سرمایه‌ای در ۲۰۲۵ به ۳.۶ میلیارد دلار رسید (افزایش ۹۸ درصدی سالانه) و برای سال ۲۰۲۶ حدود ۴ تا ۴.۵ میلیارد دلار پیش‌بینی می‌شود. پروژه Rich Gas Development (RGD) بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاری تاریخ این شرکت است؛ فاز اول در ۲۰۲۵ آغاز شد و بر بهینه‌سازی سایت‌های Asab، Buhasa، Habshan و Das Island تمرکز دارد تا ظرفیت پردازش گاز داخلی را گسترش دهد و تولید مایعات صادراتی را افزایش دهد. تصمیم نهایی سرمایه‌گذاری برای فازهای دوم و سوم (با هزینه تقریبی ۸ میلیارد دلار اضافی) در سه‌ماهه اول ۲۰۲۶ انتظار می‌رود و کل سه فاز تا ۲۰۲۹ ظرفیت پردازش را حدود ۳۰ درصد (از ۱۰ میلیارد به ۱۳ میلیارد فوت مکعب استاندارد در روز) افزایش خواهد داد. پروژه‌های مکمل شامل تکمیل Integrated Gas Development Expansion Phase II در پایان ۲۰۲۵ و پیشرفت خط لوله گاز Estidama و پروژه MERAM هستند. این سرمایه‌گذاری‌ها خودکفایی گازی امارات و رشد صادرات را تقویت می‌کنند.

فشارهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی

عوامل ژئوپلیتیکی، از جمله تنش‌های منطقه‌ای و آسیب‌پذیری زیرساخت‌ها (مانند حمله ۲۰۱۹ به آرامکو)، ریسک‌ها را افزایش می‌دهند. فشارهای جهانی برای کاهش انتشار کربن نیز سرمایه‌گذاری در پروژه‌های سنتی را محتاطانه‌تر کرده است. در عربستان، چشم‌انداز ۲۰۳۰ نیاز به منابع عظیم دارد و آرامکو تحت فشار برای تأمین سود تقسیمی بالا و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های غیرنفتی است. امارات با اقتصاد متنوع‌تر انعطاف بیشتری نشان می‌دهد و آدنوک گاز بر گسترش ظرفیت گاز برای تأمین تقاضای داخلی و صنعتی تمرکز دارد.

رویکرد آرامکو و آدنوک به شرایط بازار منطقی و متمایز است. آرامکو با حفظ سرمایه‌گذاری در سطح بالا، تمرکز بر کارایی و تعدیل سود تقسیمی، جایگاه خود را حفظ می‌کند. آدنوک گاز با افزایش چشمگیر سرمایه‌گذاری و پروژه‌هایی مانند Rich Gas Development بر رشد هدفمند در بخش گاز تأکید دارد. این استراتژی‌ها پایداری کوتاه‌مدت را تقویت می‌کنند، اما چالش‌های بلندمدت مانند کاهش تقاضای جهانی نفت و گذار به انرژی‌های پاک نیازمند نوآوری بیشتر و تنوع‌بخشی عمیق‌تر هستند. موفقیت نهایی به تعادل دقیق بین تعهدات ملی و واقعیت‌های بازار جهانی وابسته خواهد بود.