چرا با وجود بحران خلیج فارس، قیمت نفت هنوز از ۱۰۰ دلار عبور نکرده است؟

محمدحسین لطف‌الهی: با وجود دست کم افت ۷ میلیون بشکه‌ای صادرات خاورمیانه در پی جنگ ایران و آمریکا، عواملی نظیر تنوع‌بخشی به مسیرهای جایگزین، افزایش تولید غیر اوپک و تخریب تقاضا در چین تا کنون ترمز قیمت‌ها را کشیده‌اند.
نفت خام برنت به عنوان شاخص جهانی در ماه جاری میلادی با وجود تشدید درگیری‌ها میان واشنگتن و تهران و اختلال در صادرات از تنگه هرمز و دریای سرخ، روندی صعودی داشت اما همچنان زیر مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه متوقف مانده است.
رویترز در تحلیلی نوشت: بر اساس داده‌های موسسه آرگوس، صادرات نفت خام تولیدکنندگان خاورمیانه که پیش از آغاز جنگ یعنی هفت ماه پیش روزانه ۱۸ میلیون بشکه بود، اکنون به حدود ۱۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است. با این حال چهار عامل کلیدی مانع از جهش سه‌رقمی قیمت‌ها شده‌اند.

حفظ حداقل جریان در هرمز و مسیرهای جایگزین
عامل نخست حفظ حداقل جریان در هرمز و مسیرهای جایگزین است. درباره پویایی تنگه هرمز کلودیو گالیمبرتی، اقتصاددان ارشد ریستاد انرژی می‌گوید در هفته منتهی به ۳۰ اوت و پیش از شعله‌ور شدن دوباره درگیری‌ها، روزانه حدود ۸ تا ۹ میلیون بشکه نفت از هرمز عبور کرد. اگرچه این رقم اکنون به زیر ۲ میلیون بشکه سقوط کرده اما میانگین متحرک روزانه ۴ تا ۵ میلیون بشکه‌ای همچنان حفظ شده که قیمت ۹۵ دلاری برنت را توجیه می‌کند. در دوران توافق موقت صلح در ماه ژوئیه، این رقم به ۱۶ میلیون بشکه بازگشته بود.
در زمینه انعطاف تولیدکنندگان خلیج فارس، کشورهای صادرکننده با استفاده از مسیرهای جایگزین و انتقال کشتی‌به‌کشتی در خارج از هرمز، بخشی از کمبودها را پوشش داده‌اند. عربستان بارگیری از بندر راس تنوره را از سر گرفته است. با وجود افت شدید صادرات از بندر ینبع در دریای سرخ به دلیل محاصره حوثی‌ها، صادرات ریاض از بندر جایگزین سیدی کریر مصر در ماه اوت به ۲.۱۴ میلیون بشکه جهش کرد که بیش از دو برابر ماه ژوئن است.
در خصوص احیای نسبی همسایگان نیز صادرات عراق به حدود ۲.۳۴ میلیون بشکه، امارات به ۲.۹ میلیون بشکه و کویت به ۱ میلیون بشکه در روز در ماه‌های اخیر بهبود یافته است. در مقابل صادرات نفت ایران به دلیل محاصره آمریکا با افت شدیدی مواجه شده است.

ورود تولیدکنندگان غیراوپک و تداوم صادرات روسیه
عامل دوم ورود تولیدکنندگان غیراوپک و تداوم صادرات روسیه به شمار می‌رود. به گفته جاراند ریستاد، کشورهای غیرعضو اوپک شامل ایالات متحده، کانادا و گویان قرار است امسال در مجموع ۱.۴ میلیون بشکه در روز به تولید خود بیفزایند که بخشی از خلأ خاورمیانه را پر می‌کند.
همزمان صادرات نفت خام روسیه در ماه‌های ژوئیه و اوت در سطح ۵.۵ میلیون بشکه در روز ثابت ماند. با وجود حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسی، کاهش ظرفیت پالایش داخلی باعث شده تا صادرات نفت خام این کشور همچنان ۲۳ درصد بالاتر از ماه فوریه باشد، هرچند مسکو پیش‌بینی تولید کل خود برای سال ۲۰۲۶ را به پایین‌ترین سطح در هفده سال گذشته کاهش داده است.

تخریب تقاضا و ترمز چینی در بازار
عامل سوم پدیده تخریب تقاضا و ترمز چینی در بازار است. پدیده تخریب تقاضا در بخش پتروشیمی و سوخت‌های حمل‌ونقل در سه‌ماهه سوم سال همچنان بالا است و به ۳.۵ میلیون بشکه در روز می‌رسد.
چین که به دلیل نفوذش در بازار به عنوان اوپک تقاضا شناخته می‌شود، مسئول بیش از نیمی از این افت مصرف است. گسترش سریع خودروهای الکتریکی و استفاده از مواد شیمیایی مبتنی بر زغال‌سنگ، واردات نفت دریابرد چین را از ۱۱ میلیون بشکه در فوریه به ۷ میلیون بشکه در ماه‌های ژوئیه و اوت کاهش داده است. همچنین ذخایر راهبردی ۱.۱۷ میلیارد بشکه‌ای پکن طبق تخمین کپلر به بازار آرامش روانی داده است.

تناقض بازار فیزیکی و هشدار تحلیلگران
عامل چهارم نیز به تناقض بازار فیزیکی و هشدار تحلیلگران بازمی‌گردد. با وجود آرامش نسبی در بازار معاملات آتی، بازارهای فیزیکی داستان به شدت متفاوتی را روایت می‌کنند.
در بخش التهاب در بازار نقدی، داده‌های رویترز نشان می‌دهد حق بیمه معاملات نقدی به سطح ماه آوریل بازگشته است به طوری که نفت دبی و عمان برای بارگیری در ماه نوامبر با اختلاف ۱۹ تا ۲۰ دلار بالاتر از قیمت‌های پایه دبی معامله می‌شوند. روز دوشنبه نفت نقدی دبی با قیمت ۱۰۵.۱۰ دلار مبادله شد.
دیوید فایف، اقتصاددان ارشد آرگوس هشدار می‌دهد: «بازار فیزیکی به شدت در تنگنا قرار دارد. ما نه تنها قیمت‌های بسیار بالاتر از ۱۰۰ دلار را در بازار فیزیکی می‌بینیم بلکه با یک کمبود وحشتناک در بازار گازوئیل روبه‌رو شده‌ایم.»
در پی این نشانه‌ها، بانک‌های بزرگ پیش‌بینی‌های خود را اصلاح کرده‌اند. مورگان استنلی انتظار دارد میانگین قیمت نفت در سه‌ماهه چهارم به ۱۰۰ دلار برسد. گلدمن ساکس نیز با پیش‌بینی تداوم اختلالات کشتیرانی تا سال آینده، برآورد خود برای نفت برنت و وست تگزاس در دسامبر ۲۰۲۶ و سال ۲۰۲۷ را ۵ دلار در هر بشکه افزایش داد و برنت را برای پایان ۲۰۲۶ روی ۸۵ دلار پیش‌بینی کرد.