الگوی خرید نفت چین چه معنایی برای آمریکا دارد؟

بازار جهانی نفت از زمان آغاز جنگ در خاورمیانه برای خنثی کردن تبعات این بحران بر پنج ضربه‌گیر کلیدی تکیه کرده است که شامل آزادسازی ذخایر راهبردی غربی، خطوط لوله دورزننده، انبارهای تجاری، ترددهای مخفیانه نفتکش‌ها در تنگه هرمز و در نهایت کاهش خریدهای نفتی چین می‌شود. اکنون که برخی از این سدهای دفاعی در حال فرسایش هستند، پایداری عامل پنجم یعنی خویشتن‌داری پکن در خرید بیش از پیش حیاتی شده است. با این حال رمزگشایی از صنعت پهناور انرژی چین حتی در زمان‌هایی که مه جنگ تصویر را تار نکرده باشد، کاری دشوار است. 

بلومبرگ در گزارشی نوشت: شایعه غالب این روزهای بازار این است که چین نظم و انضباطی را که تا کنون در خرید نفت نشان داده بود کنار گذاشته است اما واقعیت این است که این کشور همچنان به میزان قابل توجهی کمتر از گذشته نفت خام وارد می‌کند و آنچه در حال تغییر است نه حجم خرید بلکه جغرافیای تامین آن است.

این تمایز ظریف درست در آستانه دیدار اواخر هفته جاری میان دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در واشنگتن، از اهمیتی راهبردی برخوردار است. هرچه غول آسیایی واردات نفت خود را در سطوح پایین‌تری نگه دارد، ترامپ زمان بیشتری برای پیشبرد جنگ خود با ایران در اختیار خواهد داشت تا پیش از آنکه افزایش قیمت انرژی او و فدرال رزرو ایالات متحده را برای تغییر سیاست‌ها تحت فشار قرار دهد.

بررسی دقیق داده‌ها تصویر روشنی از این روند ارائه می‌دهد. پیش از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، چین روزانه به طور میانگین ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت خام از طریق نفتکش‌ها خریداری می‌کرد و مقادیری را نیز از طریق خطوط لوله وارد می‌کرد. در ماه آوریل، پکن روند کاهش خریدهای خود را ابتدا با شیبی ملایم و سپس به شکلی گسترده آغاز کرد و تمام کسانی را که منتظر جهش قیمت‌ها بودند غافلگیر ساخت. تا ماه ژوئن، واردات دریابرد نفت چین به پایین‌ترین سطح در ده سال گذشته یعنی ۵.۸ میلیون بشکه در روز سقوط کرد که در عمل عرضه را برای سایر خریداران آزاد کرد و به بازار آرامش بخشید.

با وجود شایعات گسترده مبنی بر افزایش شدید خریدها، داده‌های موسسه اطلاعات کالای ورتکسا نشان می‌دهد که واردات نفت چین تا اینجای ماه سپتامبر کمی کمتر از ۷ میلیون بشکه در روز بوده است که حتی از میانگین ماه‌های ژوئیه و اوت نیز پایین‌تر است. در مجموع چین در سال جاری ۶۰۰ میلیون بشکه نفت دریابرد کمتری نسبت به زمان مشابه در سال ۲۰۲۵ خریداری کرده است. اگر پکن در سه‌ماهه چهارم سال نیز با همین نرخ ماه سپتامبر به خرید خود ادامه دهد، کسری انباشته واردات این کشور تا پایان سال به مرز ۱ میلیارد بشکه نزدیک خواهد شد.

در حالی که چین خریدهای کلی خود را پایین نگه داشته، جنگ این کشور را مجبور کرده است تا ترکیب واردات خود را تغییر دهد. نفت خام ایران که پکن پیش‌تر با وجود تحریم‌های آمریکا آن را با قیمت‌های بسیار پایین در بازار سیاه می‌خرید، در عمل از سبد این کشور حذف شده است. چین برای جایگزینی این محموله‌ها در حال خرید بیشتر از بازارهای آزاد است که این امر فشارهای مضاعفی را بر کانون‌های اصلی قیمت‌گذاری وارد می‌کند. منشا شایعات اخیر بازار نیز به طور دقیق همین‌جا است زیرا در بازار نفت درست مانند بازار املاک، موقعیت مکانی اهمیت دارد. خرید نفت خام در بازارهایی مانند دریای شمال که خانه شاخص برنت است، تاثیر قیمتی به مراتب بزرگ‌تری نسبت به خرید همان مقدار نفت در بازار سیاه دارد.

این تغییر رویکرد همزمان با اثرگذاری شدید محاصره دریایی صادرات نفت ایران توسط نیروی دریایی ایالات متحده، ابعادی خارق‌العاده به خود گرفته است. از ابتدای ماه جاری تا به امروز، چین روزانه تنها حدود ۸۰ هزار بشکه نفت از ایران وارد کرده است در حالی که پکن پیش از آغاز جنگ به طور معمول بین ۱ میلیون تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز از تهران نفت می‌خرید. حتی اگر اعداد نهایی طبق روال معمول کمی بالاتر از داده‌های موقت باشند، روند کلی تغییری نخواهد کرد. چین برای پر کردن این شکاف عظیم در حال خرید نفت خام بیشتر از عراق، امارات متحده عربی، برزیل و کانادا است. از سوی دیگر از دست رفتن نفت خام ارزان ایران باعث تورم قیمت‌ها در بازار به طور نسبی کم‌عمق معاملات آتی داخلی چین شده است که همین امر هیزم بیشتری به آتش شایعات مبنی بر هجوم پکن برای خرید نفت ریخته است.

اما گام بعدی چه خواهد بود؟ در طول یک دهه گذشته چین یک ذخیره راهبردی عظیم نفتی ایجاد کرده است که بیش از ۱.۲ میلیارد بشکه نفت معادل حدود چهار برابر ظرفیت باقی‌مانده در ذخایر راهبردی ایالات متحده را در خود جای داده است. تا به امروز پکن تنها بخش کوچکی از این منابع را برای خنثی کردن اثرات اختلالات در تنگه هرمز برداشت کرده است. اگر شی جین‌پینگ اراده کند، پکن می‌تواند واردات نفت خود را برای مدت بسیار طولانی‌تری در سطوح پایین نگه دارد و از این طریق یک مزیت راهبردی بی‌نظیر را در نبرد با تهران به دونالد ترامپ تقدیم کند.

آیا رهبر چین چنین خواهد کرد؟ منطق محاسباتی نشان می‌دهد که پاسخ مثبت است. اگرچه ترامپ و شی ممکن است بر سر مسئله ایران با یکدیگر اختلاف نظر داشته باشند اما حفظ قیمت‌های متعادل نفت به طور کامل در راستای منافع پکن است. چین با این اقدام نه به دنبال کمک به آمریکا بلکه در پی محافظت از اقتصاد خود است و در این معادله کلان اقتصاد جهانی، تهران تنها یک خسارت جانبی به شمار می‌رود.