شفافیت در پمپ بنزین / آزمون دولت برای مهار قاچاق

اجرای سراسری طرح «صدور آنی کارت هوشمند سوخت» حالا از یک خبر اداری عبور کرده و به نقطه‌ای رسیده که می‌تواند معادله قدیمی قاچاق بنزین را به‌طور جدی جابه‌جا کند. کرامت ویس‌کرمی، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران، اعلام کرده با آغاز رسمی این طرح، سهم استفاده از کارت‌های اضطراری جایگاه‌ها به ۲۵ درصد کاهش یافته؛ عددی که پیش از این تا ۴۳ درصد هم بالا رفته بود.
این کاهش، صرفاً یک آمار فنی نیست. سال‌هاست که کارشناسان و حتی برخی گزارش‌های رسمی هشدار می‌دادند بخش قابل‌توجهی از قاچاق سوخت از دل شبکه مصرف داخلی و به‌ویژه کارت‌های جایگاه‌ها تغذیه می‌شود؛ کارت‌هایی که قرار بود اضطراری باشند، اما به‌تدریج به مسیر عادی سوخت‌گیری بدل شدند.

حالا منطق ماجرا ساده‌تر شده است. وقتی مردم بتوانند سریع و بی‌دردسر به کارت شخصی سوخت دسترسی داشته باشند، وابستگی به کارت‌های آزاد جایگاه‌ها کاهش می‌یابد. نتیجه طبیعی این روند، بسته‌شدن یکی از پرحاشیه‌ترین روزنه‌های مصرف بی‌هویت بنزین است؛ همان روزنه‌ای که سال‌ها محل تردید درباره سرنوشت بخشی از سوخت توزیعی بود.
همزمان با این تغییر، آمارهای مصرف هم پیام روشنی دارند. به گفته مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش، رشد مصرف بنزین که پیش از اجرای سیاست‌های جدید حدود ۶ درصد بود، حالا به ۲ درصد رسیده است. این یعنی سیاست جدید فقط رفتار مصرف‌کننده را تغییر نداده، بلکه سرعت رشد مصرف را هم مهار کرده است.

اما مهم‌ترین بخش ماجرا شاید از همین‌جا شروع می‌شود. با کاهش استفاده از کارت‌های اضطراری و افزایش شفافیت در مصرف، وزارت نفت و شرکت پالایش و پخش عملاً به کنترل کامل مصرف‌کنندگان عمومی بنزین نزدیک می‌شوند. از این پس، هر مصرفی که خارج از الگوی معمول باشد، قابل ردیابی است؛ دقیقاً مشخص می‌شود کدام جایگاه، چه میزان و با چه نسبتی از کارت آزاد استفاده کرده است.
به زبان ساده‌تر، اگر اراده‌ای برای مقابله با قاچاق سوخت وجود داشته باشد، از این نقطه به بعد بهانه‌ای باقی نمی‌ماند که بتواند آن را به گردن مردم مصرف کننده بیازند و یا پشت نام مردم مخفی شوند. دیگر مسئله، کنترل مردم یا مصرف‌کننده نهایی نیست؛ حالا زمان آن است که جریان سوخت از مبادی اصلی و ورودی زیر ذره‌بین برود. سوخت قاچاق‌شده، باید منشأ مشخص داشته باشد؛ یا در آمار جایگاه‌ها دیده می‌شود، یا در زنجیره توزیع ردش باقی می‌ماند.
طرح صدور آنی کارت سوخت، اگرچه در ظاهر یک اقدام تسهیل‌گر برای مردم است، اما در لایه زیرین، یک آزمون جدی برای سیاست‌گذار محسوب می‌شود: آزمونی که نشان می‌دهد آیا پس از شفاف‌شدن مصرف، برخورد با قاچاق هم شفاف، دقیق و بی‌ملاحظه خواهد بود یا نه.

منبع: تابناک