بازگشت صادرات نفت به معنای بازگشت امنیت به تنگه هرمز نیست

محمدرضا لشینی، کارشناس مسائل بین‌الملل، با اشاره به بازگشت میانگین صادرات نفت خام خاورمیانه به حدود ۱۸.۳ میلیون بشکه در روز گفت: اگرچه حجم صادرات نفت به سطح پیش از جنگ نزدیک شده است، تداوم حملات دریایی، افزایش هزینه حمل‌ونقل و تخفیف‌های سنگین فروش نشان می‌دهد که امنیت مسیرهای صادراتی هنوز به شرایط عادی بازنگشته است. به گفته او، وضعیت کنونی بازار نفت را باید «بازیابی عملیاتی و شکننده» در شرایط نه جنگ و نه صلح توصیف کرد.
محمد رضا لشینی در گفت‌وگو با «نفت خبر» اظهار کرد: آمار صادرات نفت در نگاه اول امیدوارکننده به نظر می‌رسد، اما بررسی هم‌زمان گزارش‌های دریایی تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. در یک هفته دست‌کم هفت حادثه برای نفتکش‌ها ثبت شده و سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) نیز از دوم اکتبر هر روز دست‌کم یک حمله در تنگه هرمز یا خلیج عدن گزارش کرده است. بنابراین، نفت همچنان به بازار می‌رسد، اما مسیر انتقال آن امن نشده است.
وی با اشاره به استفاده کشورهای منطقه از مسیرهای جایگزین صادرات نفت افزود: حدود ۴۰ درصد صادرات نفت از تنگه هرمز عبور نمی‌کند. بخشی از نفت عربستان از طریق خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌شود و بخشی دیگر نیز با استفاده از شناورهای کوچک‌تر و انتقال فراساحلی به نفتکش‌های بزرگ‌تر می‌رسد. این مسیرها نشان می‌دهند صادرکنندگان برای تداوم جریان نفت ناچار به استفاده از روش‌های جایگزین شده‌اند؛ روش‌هایی که خود نیز در برابر حملات آسیب‌پذیرند.
این کارشناس مسائل بین‌الملل ادامه داد: خط لوله شرق به غرب عربستان پیش‌تر بر اثر حمله پهپادی برای مدتی از مدار خارج شد. بنابراین، افزایش صادرات نفت را نمی‌توان به‌تنهایی نشانه بازگشت امنیت به تنگه هرمز دانست.
لشینی با تأکید بر اهمیت شاخص‌های اقتصادی برای ارزیابی امنیت مسیرهای دریایی تصریح کرد: کرایه روزانه یک نفتکش بسیار بزرگ یا VLCC که پیش از جنگ حدود ۱۰۰ هزار دلار بود، اکنون از یک میلیون دلار فراتر رفته است. همچنین قیمت نفت برنت به حدود ۱۰۰ دلار رسیده، در حالی که پیش از جنگ در محدوده ۶۸ تا ۷۲ دلار قرار داشت. از سوی دیگر، عراق برای فروش نفت خود تا ۳۷ دلار در هر بشکه تخفیف داده و عربستان نیز تخفیف‌های کم‌سابقه‌ای ارائه کرده است. این ارقام نشان می‌دهند که بازار همچنان هزینه سنگینی بابت ریسک می‌پردازد.
وی افزود: اگر امنیت واقعاً به وضعیت عادی بازگشته بود، باید کاهش محسوس هزینه حمل‌ونقل، حق بیمه جنگی و تخفیف‌های فروش را مشاهده می‌کردیم. تداوم این هزینه‌ها نشان می‌دهد که بازگشت جریان نفت با بازگشت امنیت یکسان نیست.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به تداوم صادرات باوجود حملات دریایی اظهار کرد: ادامه انتقال محموله‌ها نشان‌دهنده تاب‌آوری بازار است، نه لزوماً امنیت مسیرها. حفاظت دریایی آمریکا نیز می‌تواند برای بخشی از کشتی‌ها لایه‌ای از حمایت ایجاد کند، اما تهدید را از بین نمی‌برد و صرفاً هزینه مقابله با آن را افزایش می‌دهد.
لشینی ادامه داد: امنیت پایدار زمانی محقق می‌شود که کشتی‌ها بدون نیاز به اسکورت نظامی و بدون پرداخت حق بیمه‌های جنگی سنگین یا ارائه تخفیف‌های غیرعادی بتوانند در مسیرهای صادراتی تردد کنند.
وی درباره پیامدهای جنگ بر عرضه جهانی انرژی نیز گفت: نزدیک‌شدن صادرات نفت خام به سطح پیش از جنگ به معنای جبران کسری انباشته‌شده در ماه‌های گذشته نیست و عرضه فرآورده‌های پالایش‌شده نیز همچنان محدود است. به گفته وی، مدیرعامل آرامکو از ازدست‌رفتن نزدیک به سه میلیارد بشکه عرضه از زمان آغاز درگیری سخن گفته و برآورد کرده است که بازسازی موجودی‌ها ممکن است تا دو سال طول بکشد.
لشینی با تأکید بر نقش متغیرهای سیاسی در بازگشت ثبات به بازار نفت تصریح کرد: هنوز توافقی پایدار پشت بازگشت جریان نفت وجود ندارد. تنها یک توافق صلح معتبر و پایدار میان آمریکا و ایران، همراه با بازگشایی دائمی و بدون قیدوشرط تنگه هرمز، می‌تواند زمینه بازگشت شرایط به وضعیت پیش از درگیری را فراهم کند. تا آن زمان، جریان صادرات شکننده و مشروط باقی می‌ماند و هرگونه تشدید تنش در دریا یا حمله به زیرساخت‌های انرژی می‌تواند آن را مختل کند.
وی در پایان وضعیت کنونی بازار نفت را «بازیابی عملیاتی و شکننده» توصیف کرد و گفت: برای تحقق امنیت پایدار، باید حملات کاهش یابد، هزینه بیمه و حمل‌ونقل به سطح متعارف بازگردد، زیرساخت‌ها ترمیم شوند و چارچوبی سیاسی برای حفظ ثبات شکل بگیرد. بنابراین، تعداد بشکه‌هایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش امنیت نیست؛ بلکه باید دید بازار برای این عبور چه میزان هزینه اضافی، تخفیف و حق بیمه می‌پردازد.