ریستاد انرژی چهار سناریوی آینده روابط آمریکا و ایران را ترسیم کرد؛ افزایش احتمال تداوم بحران در تنگه هرمز

شرکت مشاوره انرژی ریستاد انرژی (Rystad Energy) در تازه‌ترین ارزیابی خود، با توجه به تشدید دوباره ناامنی‌ها در تنگه هرمز، چارچوب سناریوهای آمریکا و ایران را بازنگری کرده است.

بر اساس این گزارش، اگرچه «توافق محدود» همچنان محتمل‌ترین سناریوی ریستاد محسوب می‌شود، اما احتمال عدم دستیابی به یک توافق مؤثر اکنون به ۵۵ درصد افزایش یافته است. از دید این مؤسسه، ۱۶ اوت ۲۰۲۶ (پایان مهلت ۶۰ روزه تفاهم‌نامه مذاکرات) مهم‌ترین نقطه تصمیم‌گیری برای آینده بازار نفت خواهد بود.

ریستاد چهار سناریوی اصلی را چنین برآورد کرده است:

• حل‌وفصل کامل اختلافات: احتمال ۵ درصد

* حذف تقریباً کامل ریسک ژئوپلیتیکی بازار نفت

* صرفاً باقی ماندن ۰ تا ۲ دلار ریسک در هر بشکه

• توافق محدود (سناریوی پایه): احتمال ۴۰ درصد

* کاهش تنش بدون حل نهایی پرونده هسته‌ای

* ادامه بخشی از محدودیت‌ها

* تداوم ریسک قیمتی ۵ تا ۱۰ دلار در هر بشکه

• بن‌بست سیاسی: احتمال ۳۵ درصد

* ادامه مذاکرات بدون نتیجه عملی

* حفظ فشارهای نظامی و اقتصادی در سطح کنترل‌شده

* ریسک قیمتی ۱۰ تا ۱۵ دلار در هر بشکه

• ازسرگیری درگیری‌ها: احتمال ۲۰ درصد

* فروپاشی مذاکرات

* تشدید عملیات نظامی

* افزایش تهدید علیه زیرساخت‌های انرژی منطقه

* ریسک قیمتی ۱۵ تا ۲۰ دلار در هر بشکه

ریستاد پیش‌بینی می‌کند که در سناریوی پایه، عبور نفت از تنگه هرمز به تدریج از حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز در اواسط اوت به حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز تا ماه اکتبر برسد.

در سناریوی بن‌بست نیز با وجود ادامه تنش‌ها، شرکت‌های کشتیرانی، بیمه‌گران و معامله‌گران به تدریج خود را با شرایط جدید تطبیق خواهند داد و حجم عبور نفت تا حدود ۸ میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت.

اما در سناریوی ازسرگیری جنگ، حتی با ادامه برخی ترددهای محدود، حجم عبور نفت احتمالاً تا ماه نوامبر تنها به حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.

در بخش دیگری از گزارش، اقتصاددانان بانک اچ‌اس‌بی‌سی (HSBC) نیز اعلام کرده‌اند که عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز دوباره به شدت کاهش یافته است؛ به‌گونه‌ای که میانگین عبور روزانه از حدود ۱۳۸ کشتی پیش از بحران به حدود ۱۳ کشتی در روز رسیده است.

این بانک همچنین تأکید کرده است که اگرچه قیمت نفت برنت اکنون در محدوده ۸۵ دلار قرار دارد و فاصله زیادی با اوج بیش از ۱۲۰ دلاری ماه آوریل دارد، اما بازار فرآورده‌های نفتی، به‌ویژه گازوئیل (Diesel)، همچنان با کمبود عرضه و حاشیه سود بسیار بالای پالایشگاه‌ها مواجه است.

⸻

تحلیل فنی

مهم‌ترین ویژگی گزارش ریستاد، استفاده از مدل سناریونویسی مبتنی بر احتمال (Probability-based Scenario Analysis) است؛ روشی که به جای پیش‌بینی قطعی، طیفی از نتایج ممکن را همراه با احتمال وقوع هر یک ارائه می‌کند.

در این مدل، چهار متغیر اصلی تعیین‌کننده بازار عبارت‌اند از:

• شدت حملات نظامی و دریایی

• میزان اجرای محدودیت‌های دریایی آمریکا

• حجم صادرات نفت ایران

• سرعت بازگشت تردد تجاری در تنگه هرمز

همچنین مفهوم صرف ریسک ژئوپلیتیکی (Geopolitical Risk Premium) نقش محوری دارد. این اصطلاح به بخشی از قیمت نفت گفته می‌شود که صرفاً ناشی از نگرانی‌های سیاسی و امنیتی است، نه کمبود واقعی عرضه و تقاضا.

نکته مهم دیگر، تفاوت وضعیت بازار نفت خام و بازار فرآورده‌های نفتی است. اگرچه عرضه نفت خام تا حدی با ذخایر راهبردی و مسیرهای جایگزین جبران شده، اما ظرفیت محدود پالایش در جهان موجب شده بازار گازوئیل و سوخت جت همچنان با کمبود مواجه باشد؛ موضوعی که می‌تواند حتی در صورت ثبات نسبی قیمت نفت نیز ادامه یابد.

⸻

تحلیل استراتژیک

گزارش ریستاد نشان می‌دهد که نگاه بازار از «وقوع بحران» به سمت «مدیریت بلندمدت بحران» تغییر کرده است.

به بیان دیگر، فعالان بازار دیگر انتظار بازگشت سریع به شرایط پیش از بحران را ندارند، بلکه در حال ارزیابی این هستند که تجارت جهانی تا چه اندازه می‌تواند با یک محیط دائماً پرریسک سازگار شود.

همچنین برای نخستین بار، تطبیق صنعت کشتیرانی، بیمه، تجارت انرژی و مسیرهای حمل‌ونقل، بخشی از سناریوهای اصلی بازار محسوب شده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین انرژی، به اندازه تحولات سیاسی اهمیت یافته است.

تمرکز ویژه بر تاریخ ۱۶ اوت نیز بیانگر آن است که بازار این مقطع زمانی را نقطه عطف مهمی برای تعیین جهت قیمت نفت در نیمه دوم سال می‌داند.

⸻

تحلیل سیاسی

چارچوب ارائه‌شده از سوی ریستاد و همچنین ارزیابی بانک اچ‌اس‌بی‌سی، نشان می‌دهد که در نگاه مؤسسات بین‌المللی، محتمل‌ترین مسیر پیش‌رو نه عادی‌سازی کامل روابط و نه تشدید فوری درگیری‌ها، بلکه ادامه یک وضعیت میانی همراه با تنش‌های کنترل‌شده است.

در این چارچوب، ریسک ژئوپلیتیکی به‌عنوان بخشی پایدار از معادلات بازار انرژی در نظر گرفته شده و تصمیم‌گیری بازیگران اقتصادی بیش از آنکه بر پایان بحران استوار باشد، بر مدیریت و انطباق با شرایط جدید متمرکز شده است.

⸻

جمع‌بندی مدیریتی (Executive Insight)

• ریستاد احتمال دستیابی به توافق کامل را تنها ۵ درصد برآورد کرده است.

• مجموع احتمال ادامه بن‌بست یا تشدید درگیری‌ها اکنون به ۵۵ درصد رسیده که نسبت به ماه ژوئن افزایش محسوسی نشان می‌دهد.

• تاریخ ۱۶ اوت ۲۰۲۶ مهم‌ترین نقطه تصمیم‌گیری برای مسیر آتی بازار جهانی نفت محسوب می‌شود.

• حتی در سناریوی توافق محدود نیز بخشی از صرف ریسک ژئوپلیتیکی در قیمت نفت حفظ خواهد شد.

• برخلاف بازار نفت خام، بازار فرآورده‌هایی مانند گازوئیل همچنان با محدودیت عرضه و حاشیه سود بالای پالایشگاه‌ها روبه‌رو است؛ موضوعی که می‌تواند فشار بر قیمت سوخت را حتی در صورت ثبات نسبی نفت خام ادامه دهد.