پایان یک تصور قدیمی در مورد تنگه هرمز / تاثیر تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی چیست؟

نفت خبر

برای سال‌ها در بخشی از فضای سیاسی و رسانه‌ای ایران این تصور وجود داشت که اگر تنش در تنگه هرمز به نقطه بحرانی برسد، بازار انرژی جهان از کنترل خارج می‌شود، نفت از مرزهای سنگین عبور می‌کند و اقتصاد جهانی وارد شوکی کم‌سابقه خواهد شد. اما داده‌های تازه صندوق بین‌المللی پول و واکنش بازار نفت تصویر پیچیده‌تری نشان می‌دهد. تصویری که نشان میدهد اقتصاد جهان از این بحران آسیب دیده، اما فرو نپاشیده است. برخلاف تصور رایج در ایران نه نفت به بالای ۱۲۰ دلار جهش کرده و نه نمودارهای رشد اقتصادی نشانه‌ای از تغییرات فاحش و ویرانگر را ثبت کرده‌اند.

صندوق بین‌المللی پول در تازه‌ترین به‌روزرسانی چشم‌انداز اقتصادی جهان، پیش‌بینی رشد اقتصاد جهانی را تقریباً بدون تغییر نسبت به گزارش ماه آوریل حفظ کرده است. بر اساس این ارزیابی، رشد تولید ناخالص داخلی جهان در سال ۲۰۲۶ حدود ۳ درصد و در سال ۲۰۲۷ حدود ۳.۴ درصد پیش‌بینی شده است. ارقامی که نشان می‌دهد جنگ و تنش‌های منطقه‌ای، با وجود اثرگذاری بر بازار انرژی و تجارت، هنوز به یک بحران فراگیر اقتصادی تبدیل نشده‌اند. در متن منتشرشده از صندوق نیز تأکید شده که دو نیرو هم‌زمان بر اقتصاد جهان اثر می‌گذارند. از یک سو شوک منفی ناشی از جنگ در خاورمیانه، و از سوی دیگر شتاب مثبت فناوری و هوش مصنوعی.

نمودار رشد صندوق بین‌المللی پول نیز همین تصویر را تأیید می‌کند. اقتصاد جهانی که در سال ۲۰۲۵ رشد ۳.۵ درصدی داشته، برای ۲۰۲۶ به ۳ درصد می‌رسد و سپس در ۲۰۲۷ به ۳.۴ درصد بازمی‌گردد. در اقتصادهای پیشرفته نیز افت محدود است؛ از ۱.۹ درصد در ۲۰۲۵ به ۱.۷ درصد در ۲۰۲۶ و ۱.۸ درصد در ۲۰۲۷. در اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه هم روند از ۴.۵ درصد در ۲۰۲۵ به ۳.۸ درصد در ۲۰۲۶ کاهش می‌یابد، اما دوباره برای ۲۰۲۷ به ۴.۵ درصد برمی‌گردد. این اعداد بیشتر از یک تعدیل حکایت دارند تا یک سقوط.

بازار نفت نیز برخلاف برخی پیش‌بینی‌های حداکثری، رفتاری محتاط‌تر و سازگارتر نشان داده است. خاویر بلاس، تحلیلگر شناخته‌شده انرژی، با اشاره به ارزیابی صندوق بین‌المللی پول نوشته است که اقتصاد جهانی تاکنون شوک ناشی از جنگ را بهتر از انتظار تحمل کرده است. در نمودار مربوط به تراز جهانی نفت نیز دیده می‌شود که کاهش تولید خلیج فارس با مجموعه‌ای از تعدیل‌ها جبران شده است: کاهش مصرف، افزایش تولید در سایر مناطق، استفاده از ذخایر و تغییر جریان نفت روی آب. این یعنی بازار، گرچه تحت فشار قرار گرفته، اما به‌طور کامل از کار نیفتاده است.

اهمیت این نکته برای ایران کم نیست. تنگه هرمز همچنان یکی از حساس‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است و هر اختلال جدی در آن می‌تواند قیمت‌ها، بیمه حمل‌ونقل، مسیرهای کشتیرانی و محاسبات سیاسی دولت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. اما تجربه اخیر نشان می‌دهد اقتصاد جهانی در برابر شوک‌های ژئوپلیتیک انعطاف‌پذیرتر از گذشته شده است. کشورها ذخایر راهبردی دارند، مسیرهای جایگزین را فعال می‌کنند، مصرف را تنظیم می‌کنند و بازارها نیز سریع‌تر از قبل خود را با ریسک‌های جدید تطبیق می‌دهند.

به بیان دیگر، تنگه هرمز هنوز یک اهرم مهم ژئوپلیتیک است، اما دیگر نمی‌توان با قطعیت گفت که هر تهدیدی در این مسیر به معنای فروپاشی اقتصاد جهانی است. بازار نفت به تنش واکنش نشان می‌دهد، اما واکنش آن الزاماً انفجاری نیست. اقتصاد جهان هم آسیب‌پذیر است، اما بی‌دفاع نیست.

آنچه از داده‌های صندوق بین‌المللی پول و رفتار اخیر بازار انرژی برمی‌آید این است که روایت «بسته شدن هرمز مساوی با نابودی اقتصاد جهان» دست‌کم در شکل ساده و قطعی آن، با واقعیت‌های امروز بازار جهانی همخوانی ندارد. هزینه ای که جهان برای بسته شدن تنگه هرمز می پردازد غیرقابل تحمل نیست و تا اینجا توانسته آن را مدیریت کند. این شاید مهم‌ترین پیام گزارش تازه صندوق بین المللی پول باشد.