روزنامه لوموند: احیای نفت ونزوئلا زیر سایه استعمار نوین آمریکا / سهم مردم از ثروت ملی، تنها فقر و آلودگی است

در حالی که تولید نفت ونزوئلا تحت کنترل واشنگتن افزایش یافته است، کارشناسان از ابهام در مدیریت درآمدهای میلیاردی و فعالان مدنی از بی‌نصیب ماندن مناطق نفت‌خیز از این ثروت ملی گلایه دارند.

روزنامه لوموند در گزارشی نوشت: «این روزها صید چندانی دشت نمی‌کنیم، آلودگی بیش از حد است.» این را خوزه آلیریو بریسنیو، معلم بازنشسته ۷۲ ساله‌ای می‌گوید که مانند اکثر آخر هفته‌ها برای تامین غذای خود در آب‌های کابیماس، شهری در حاشیه دریاچه ماراکایبو در شمال غربی نفت‌خیز ونزوئلا مشغول صید خرچنگ و ماهی است.

چشم‌انداز این منطقه فرسنگ‌ها با یک منظره ایده‌آل فاصله دارد. در سراسر این تالاب پهناور و آب‌شور که ۲۳ برابر دریاچه ژنو وسعت دارد، سازه‌های فلزی غول‌پیکر و اغلب فرسوده‌ای از دل آب بیرون زده‌اند، آب‌هایی که به دلیل تخلیه فاضلاب تصفیه‌نشده و تکثیر سیانوباکتری‌ها به رنگ سبز درخشان عجیبی درآمده‌اند. وضعیت سواحل و صخره‌های حاشیه آب نیز به همان اندازه نگران‌کننده است، جایی که قطعات بزرگی از ماشین‌آلات رهاشده پوشیده از لایه‌ای ضخیم از مواد سیاه و چسبناک نفتی و مخلوط با زباله‌های پلاستیکی به چشم می‌خورند. این‌ها همگی زخم‌های برجامانده از یک قرن استخراج نفت در دریاچه ماراکایبو است که از سال ۱۹۱۴ آغاز شد. بریسنیو می‌گوید پاکسازی این منطقه دشوار است زیرا نشت نفت به طور مداوم رخ می‌دهد، امروز تمیز می‌کنید و فردا دوباره آلوده می‌شود.

با این وجود این بازنشسته از شروع مجدد فعالیت صنعت نفت کشورش استقبال می‌کند. این احیا پس از دو دهه افول از سال ۲۰۲۱ آغاز شد و در اوایل سال جاری پس از ربوده شدن نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا توسط ارتش آمریکا در ۳ ژانویه تثبیت شد. بین ماه‌های آوریل تا ژوئن، میانگین تولید نفت به حدود ۱.۲ میلیون بشکه در روز رسید در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۱ میلیون بشکه و در سال ۲۰۲۰ نصف این میزان بود. این پیرمرد هفتادساله می‌گوید مدت‌ها است با این آلودگی زندگی کرده‌ایم و اگر تولید نفت افزایش یابد برای کشور بسیار خوب است زیرا ما به درآمدهای ارزی نیاز داریم.

تسلط آمریکا و ابهام در درآمدها

او تنها کسی نیست که از این وضعیت خشنود است. دونالد ترامپ در ۲۷ ژوئیه در هواپیمای ایرفورس وان به خبرنگاران گفت ما پول زیادی به دست می‌آوریم، میلیاردها و میلیاردها دلار از ونزوئلا. چند روز پیش از آن، روزنامه فایننشال تایمز گزارش داده بود که ایالات متحده حدود ۱۳ میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ونزوئلا را جمع‌آوری کرده است. رئیس‌جمهور آمریکا که هرگز قصد خود را برای قرار دادن ونزوئلا و منابع عظیم هیدروکربنی آن با نزدیک به یک‌پنجم ذخایر اثبات‌شده جهان تحت کنترل ایالات متحده پنهان نکرده است، افزود که فکر می‌کند حتی بیشتر از این رقم باشد.

با این حال کارشناسان ونزوئلایی هشدار می‌دهند که نگرانی‌های زیادی نسبت به اظهارات ترامپ دارند. خوزه تورو هاردی، اقتصاددان و عضو سابق هیئت مدیره شرکت ملی نفت ونزوئلا می‌گوید واشنگتن این نفت را مجانی نمی‌گیرد و این اظهارات برای افکار عمومی آمریکا بیان می‌شود که دوست دارند چنین چیزهایی بشنوند. وی توضیح می‌دهد که درآمدهای نفتی به حسابی واریز می‌شود که در ابتدا در قطر مستقر بود، حسابی که توسط وزارت خزانه‌داری آمریکا کنترل می‌شود و دارایی‌ها را تنها در صورتی به دولت ونزوئلا تحویل می‌دهد که فاکتورهای تاییدشده توسط مقامات آمریکایی ارائه شود. بنابراین این درآمدها به طور آزادانه توسط دولت ونزوئلا قابل استفاده نیست.

فرانسیسکو مونالدی، مدیر برنامه انرژی در موسسه سیاست عمومی بیکر در دانشگاه رایس در هیوستون با انتقاد از ابهام کامل در مدیریت این وجوه می‌گوید به طور واقعی نمی‌دانیم به طور دقیق چقدر پول وارد شده و چقدر پرداخت شده است و وزارت خزانه‌داری آمریکا وعده حسابرسی و شفافیت کامل داده بود که محقق نشده است. او بعید نمی‌داند که افراد نزدیک به ترامپ یا رفقای رهبران ونزوئلا بخشی از این درآمدها را به جیب زده باشند و معتقد است بین پولی که به ونزوئلا بازگشته و پولی که باید در حساب خزانه‌داری باشد، شکاف آشکاری وجود دارد.

بازگشت سرمایه‌گذاران و چرخش جغرافیای سیاسی

به‌رغم کنترل آمریکا و ابهامات موجود، فعالان بخش نفت ونزوئلا همچنان خوش‌بین هستند. ویکتور خوزه مورالس، رئیس اتاق نفت آنزواتگی به عنوان یکی از ایالت‌های نفت‌خیز می‌گوید سال گذشته فروش نفت خام حدود ۹ میلیارد دلار برای کشور درآمد داشت و در ماه ژوئن امسال از این رقم عبور کردیم و نتیجه‌ای که برای سال ۲۰۲۶ انتظار داریم، بهترین نتیجه در ۱۰ تا ۱۳ سال اخیر خواهد بود.

این جهش درآمدی همچنین ناشی از تغییر جهت جغرافیای سیاسی است که واشنگتن بر دولت دلسی رودریگز، رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا تحمیل کرده است. پیش از سقوط مادورو، چین خریدار اصلی نفت خام ونزوئلا بود و به گفته تورو هاردی، بیش از نیمی از تولید با تخفیف‌های تا ۳۰ درصدی و در شرایطی به طور کامل نامطلوب به پکن فروخته می‌شد.

در ماه فوریه در چارچوب کاهش تحریم‌ها، واشنگتن به گروهی از ۶ شرکت چندملیتی شامل شورون آمریکا، بی‌پی و شل بریتانیا، انی ایتالیا، رپسول اسپانیا و مورل اند پروم فرانسه مجوز از سرگیری فعالیت در ونزوئلا را داد. برای بازگشت به سطح تولید سال ۱۹۹۸ در حدود ۳.۴ میلیون بشکه در روز، بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز است و ترمیم شبکه برق نیز به ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلار دیگر نیاز دارد. تورو هاردی با اشاره به زلزله ویرانگر ۲۴ ژوئن با بیش از ۶۰۰۰ قربانی تاکید می‌کند که دولت چنین پولی ندارد و چاره‌ای جز روی آوردن به سرمایه‌های خصوصی نیست.

سایه بی‌ثباتی و رابطه استعمار نوین

با گذشت ۶ ماه از ورود شرکت‌های خارجی، سرخوشی اولیه جای خود را به تردید داده است. مونالدی می‌گوید سرمایه‌گذاران نگران آینده سیاسی هستند و نمی‌دانند آیا دولت بعدی به قراردادها احترام خواهد گذاشت یا خیر. آن‌ها تمایلی به سرمایه‌گذاری‌های کلان و بلندمدت در پروژه‌های جدید بدون وجود چارچوبی مطمئن ندارند. رسانه آکسیوس نیز در ۳ اوت گزارش داد که از ابتدای سال، هیچ قرارداد نفتی جدیدی با شرکت‌های آمریکایی نهایی نشده است.

اوخنیو مونتورو، مدیر ارشد سابق شرکت ملی نفت ونزوئلا، قانون هیدروکربن‌های مصوب اواخر ژانویه را مضر می‌داند زیرا به دولت اختیار کامل در زمینه مالیات‌گیری می‌دهد. او با ابراز تاسف از از دست رفتن حاکمیت ملی می‌گوید نمی‌دانیم آمریکایی‌ها تا چه زمانی می‌خواهند اینجا بمانند و آن‌ها عروسک خیمه‌شب‌بازی خود، دلسی رودریگز را در کاراکاس دارند. آنخل لومباردی، مورخ و رئیس سابق دانشگاه زولیا نیز این وضعیت را یک رابطه استعماری نوین و تبعیت کامل از ایالات متحده می‌خواند که در آن اقتصاد ونزوئلا بار دیگر به مدار آمریکا بازگشته است.

مردم رهاشده و سهم صفر از ثروت

در سواحل دریاچه‌ای که مهد صنعت نفت ونزوئلا است، هنوز هیچ اثر اقتصادی از این احیا به چشم نمی‌خورد. در کابیماس با وجود ده‌ها پمپ‌جک و مشعل‌های گازی در میان خانه‌ها، قطعی برق بخشی از زندگی روزمره است. آنا کارینا کالدرای ۴۰ ساله می‌گوید در مرکز شهر روزی ۵ ساعت برق قطع است اما در محله‌های دیگر ۶ یا ۷ ساعت و خیابان‌ها در وضعیت اسفناکی هستند که برای یک کشور نفتی، این اصلا طبیعی نیست.

یوهان فلورس، مدیر منطقه‌ای گروه فعالان محیط زیست آزول تایید می‌کند که دیدیم در بسیاری از خانه‌ها برق نیست اما تمام پمپ‌جک‌ها ۲۴ ساعته در حال کار هستند. او با تاثر می‌گوید که هیچ سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، آموزش، جاده‌ها یا اقتصاد محلی انجام نشده و شهرهای اطراف دریاچه ویران و به طور کامل رها شده‌اند. پیشنهاد این سازمان مبنی بر اختصاص ۵ درصد از درآمدهای نفتی برای پاکسازی دریاچه ماراکایبو نیز تاکنون نادیده گرفته شده است.

لومباردی در پایان با انزجار می‌گوید استخراج نفت، فقر بیشتری نسبت به رفاه برای این منطقه به همراه داشته است و ونزوئلا کشوری به شدت متمرکز است و بیشتر ثروت ملی در پایتخت و مناطق اطراف آن و در دستان گروه‌های معدود و ممتاز انباشته می‌شود.