چرخش استراتژیک اروپا در اوج بحران انرژی / سایه جنگ و نیازهای نظامی، بروکسل را به احیای پالایشگاه‌ها وادار کرد

محمدحسین لطف‌الهی: با عبور قیمت گاز از ۱۰۰ یورو و تحمیل شوک ۱۰۰ میلیارد یورویی به واردات قاره سبز، مقامات اتحادیه اروپا در عقب‌نشینی آشکار از سیاست‌های سخت‌گیرانه اقلیمی برای تضمین سوخت ناوگان نظامی ناتو به میز مذاکره با غول‌های پالایشی بازگشتند.
طی دو دهه گذشته اروپا با هدف تبدیل شدن به نخستین قاره خنثی از نظر تولید آلاینده‌های اقلیمی تا سال ۲۰۵۰، بلندپروازانه‌ترین سیاست‌های انرژی پاک در جهان را دنبال کرده است. این قاره با تامین نیمی از برق خود از منابع تجدیدپذیر در برابر سهم ۲۶ درصدی در ایالات متحده، پیشتاز گذار سبز بود اما اکنون با وقوع یک بحران جهانی دیگر در حوزه انرژی اروپا مجبور شده تا تاوان کنار گذاشتن شتاب‌زده زیرساخت‌های سوخت فسیلی خود را بپردازد. طی ۲۰ سال گذشته اروپا با این پیش‌فرض که گذار سبز تقاضای داخلی برای بنزین و گازوئیل را کاهش می‌دهد، حدود یک‌چهارم از پالایشگاه‌های خود را تعطیل و ظرفیت پالایشی‌اش را حدود ۱۰ درصد کاهش داد. این ریزش گسترده به طور عمده ناشی از قوانین سخت‌گیرانه زیست‌محیطی و جریمه‌های سنگین از جمله سیستم تجارت انتشار گازهای گلخانه‌ای اروپا و بخشنامه انتشار صنعتی بود که هزینه‌های عملیاتی هنگفتی را بر پالایشگران تحمیل می‌کرد.

شوک قیمتی و بهای سنگین اتکا به واردات
این سیاست‌ها قاره سبز را به واردات فراورده‌های پالایشی وابسته‌تر کرد و آن را در برابر خطرات ژئوپلیتیکی به شدت آسیب‌پذیر ساخت. به همین دلیل، پس از آن که جنگ‌های ایران و اوکراین به جهش قیمت نفت و گاز منجر شد، آسیب بسیار زیادی به امنیت انرژی اروپا وارد آمد.
روز جمعه در پی اختلال در عرضه محموله‌های گاز طبیعی مایع از طریق تنگه هرمز و هراس از شعله‌ور شدن دوباره جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، قیمت گاز طبیعی در اروپا از مرز ۱۰۰ یورو در هر مگاوات ساعت گذشت که بالاترین سطح از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ محسوب می‌شود. این شوک انرژی بیش از ۱۰۰ میلیارد یورو معادل حدود ۱۱۱ میلیارد دلار به صورت‌حساب واردات قاره سبز افزوده است و آسیب‌پذیری ناشی از برچیدن زیرساخت‌های فسیلی داخلی پیش از آمادگی جایگزین‌های پاک را به طور کامل عیان ساخت.

فشار اروپای مرکزی و تغییر لحن بروکسل
در همین راستا کشورهای اروپای مرکزی نظیر لهستان، جمهوری چک و اسلواکی، کمیسیون اروپا را برای تدوین یک راهبرد حمایتی بلندمدت از پالایشگاه‌های قاره تحت فشار قرار داده‌اند. آن‌ها خواستار حفاظت از پالایشگاه‌ها در برابر نشت کربن و دسترسی به بودجه‌های اتحادیه برای ارتقای تاسیسات شده‌اند. استدلال آن‌ها این است که قوانین سخت‌گیرانه اقلیمی بلوک اروپا را بیش از حد به واردات سوخت خارجی وابسته می‌کند.
اکنون به نظر می‌رسد بروکسل در حال بازنگری جدی در رویکرد دیرینه خود عمل می‌کند. روز چهارشنبه کمیسیون اروپا نخستین نشست گفت‌وگوی سطح بالا با بخش پالایش نفت اروپا را با ریاست مشترک دان یورگنسن کمیسر انرژی و آندریوس کوبیلیوس کمیسر دفاع و فضا برگزار کرد. در این نشست امنیت انرژی، رقابت‌پذیری صنعتی و آمادگی دفاعی اروپا در میان اختلالات مداوم جغرافیای سیاسی مورد بحث قرار گرفت و تاکید شد که پالایشگاه‌های فعلی اتحادیه حدود ۷۰ درصد از سوخت جت و ۸۵ درصد از گازوئیل مصرفی در سراسر اروپا را تامین می‌کنند.

پیوند انرژی با امنیت نظامی ناتو
این ابتکار جدید نگاهی جدی به پیامدهای امنیتی بحران انرژی دارد. کوبیلیوس با تاکید بر اینکه تامین سوخت برای تحرک نظامی و آمادگی دفاعی کلی اروپا حیاتی به شمار می‌رود، یادآور شد که بر اساس مدل‌های آمادگی نیروهای ناتو، این ائتلاف باید قادر باشد در ده روز نخست یک بحران ۱۰۰ هزار نیروی نظامی را مستقر و به طور کامل پشتیبانی کند و این سناریویی محسوب می‌شود که نیازمند حجم عظیمی از سوخت تاکتیکی است.
نگرانی اصلی این است که در صورت فقدان زیرساخت‌های پالایشی، واردات نفت خام در طول یک جنگ فعال نمی‌تواند جایگزین فراورده‌های پالایشی آماده مصرف شود. بر این اساس اتحادیه اروپا اکنون تحت چارچوب برنامه تسریع انرژی مقررات فعلی را بازنگری خواهد کرد تا دسترسی آسان به ذخایر راهبردی سوخت برای عملیات نظامی تضمین شود. کوبیلیوس همچنین خواستار ایجاد زیرساخت‌های سوختی تاب‌آورتر و توسعه سیستم خط لوله اروپای مرکزی به عنوان یادگار دوران جنگ سرد برای بهبود خطوط تامین در جناح شرقی اروپا شد. این چرخش سیاستی تقابل آشکاری میان الزامات دفاعی بلوک غرب و اهداف بلندمدت گذار سبز ایجاد کرده و اتحادیه اروپا را در مسیر دشوار ایجاد تعادل میان واقعیت‌های سخت ژئوپلیتیکی و رویاهای اقلیمی قرار داده است.

انتهای پیام