بحران در مسیرهای صادراتی / عربستان سعودی بار دیگر مسیر صادرات نفت خود را تغییر داد

با مسدود شدن تنگه هرمز و ناامنی در باب‌المندب، ریاض اکنون به مسیر طولانی‌تر و پرهزینه‌تر کانال سوئز و خط لوله‌های مصر روی آورده است تا نفت خام خود را به بازارهای جهانی برساند.

نیویورک تایمز در گزارشی نوشت: عربستان سعودی، بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان در شش ماه گذشته برای رساندن نفت خام خود به بازارهای بین‌المللی با چالش‌های جدی مواجه بوده و پی‌درپی مجبور به یافتن مسیرهای جایگزین شده است. پس از مسدود شدن تنگه هرمز در خلیج فارس، سعودی‌ها به دریای سرخ روی آوردند اما اکنون به دلیل تهدیدات فزاینده به مسیر پیچیده‌تر اما کم‌خطرتر کانال سوئز متکی شده‌اند.

به گفته تحلیلگران، در پی حملات حوثی‌های یمن، عربستان سعودی عبور محموله‌های نفتی از تنگه باب‌المندب در جنوب دریای سرخ را به شدت کاهش داده است. در عوض این پادشاهی با سرعت در حال هدایت نفت خود به سمت شمال دریای سرخ است. در این مسیر انحرافی، کشتی‌ها نفت خام را در مصر تخلیه می‌کنند تا از طریق خط لوله به دریای مدیترانه منتقل شود، مسیری پرپیچ‌وخم که نه تنها هزینه‌ها را افزایش داده بلکه رسیدن نفت به بازارهای آسیایی را هفته‌ها به تاخیر می‌اندازد.

این دومین بار است که عربستان سعودی مجبور به یافتن مسیر جدیدی می‌شود. پیش از این تبعات حمله ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل به ایران و واکنش‌های پس از آن، گذرگاه اصلی این کشور در خلیج فارس یعنی تنگه هرمز را در عمل از دسترس خارج کرده بود.

مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در موسسه داده‌های دریایی کپلر در این باره می‌گوید که این وضعیت لایه دیگری از پیچیدگی را به اختلالات زنجیره عرضه اضافه می‌کند.

محدودیت‌های تاب‌آوری بزرگ‌ترین تامین‌کننده نفت

راهبرد امنیت ملی عربستان بر تثبیت جایگاه این کشور به عنوان ستون فقرات قابل اتکای تامین انرژی جهان استوار است. با این حال نیاز مکرر به یافتن مسیرهای انحرافی، آسیب‌پذیری ریاض را در برابر بی‌ثباتی‌های منطقه‌ای آشکار کرده است.

نیل کوئیلیام، کارشناس کشورهای خلیج فارس در اندیشکده چتم هاوس لندن معتقد است که این شرایط محدودیت‌های تاب‌آوری عربستان را برجسته می‌کند و حتی مهم‌ترین صادرکننده نفت جهان نیز نمی‌تواند به طور کامل از پیامدهای تهدید همزمان چندین گلوگاه دریایی فرار کند.

با این حال وی افزود که عربستان درست همان کاری را انجام می‌دهد که از یک تامین‌کننده قابل اتکا انتظار می‌رود و استفاده از مسیرهای جایگزین به جای کاهش صادرات، می‌تواند اعتماد به توانایی ریاض در مدیریت بحران را تقویت کند.

دردسرهای تدارکاتی مسیر جدید

پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ درصد از نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد. با ناامن شدن این مسیر، عربستان به خط لوله شرق به غرب خود متوسل شد که نفت را از میادین شرقی به بندر ینبع در دریای سرخ می‌رساند و از آنجا توسط نفتکش‌ها به سمت جنوب و تنگه باب‌المندب روانه می‌کرد.

اما در ۲۰ ژوئیه، حوثی‌ها که بخش‌های مهمی از یمن را در کنترل دارند، محاصره دریایی کشتی‌های مرتبط با عربستان را اعلام کردند. به دنبال حملات اخیر در دریای سرخ، داده‌های کپلر نشان می‌دهد که جریان نفت عربستان از باب‌المندب به شدت سقوط کرده و ریاض مسیر شمال دریای سرخ را در پیش گرفته است.

مشکل تدارکاتی این مسیر آن است که کانال سوئز نمی‌تواند نفتکش‌های غول‌پیکر پر از نفت را در خود جای دهد. برای دور زدن این محدودیت، نفتکش‌های سعودی محموله خود را در پایانه عین السخنه در ساحل غربی دریای سرخ به خط لوله سومد در مصر تزریق می‌کنند. سپس این نفت یا توسط همان نفتکش‌ها پس از عبور از کانال و یا توسط نفتکش‌های دیگر در انتهای خط لوله در ساحل مدیترانه‌ای مصر دوباره بارگیری می‌شود.

تحمیل هزینه‌های سنگین بر بازار آسیا

بر اساس آمارهای کپلر، در ماه اوت روزانه بیش از ۱.۹ میلیون بشکه نفت خام از مسیر خط لوله سومد عبور کرده است در حالی که این رقم در ماه ژوئن کمتر از ۶۵۰ هزار بشکه بود. مت اسمیت تایید می‌کند که بیشتر این حجم صادرات متعلق به عربستان است.

این مسیر انحرافی رسیدن نفت به خریداران بزرگ آسیایی مانند چین، کره جنوبی و ژاپن را مستلزم دور زدن قاره آفریقا می‌کند که دو تا چهار هفته به زمان سفر می‌افزاید. به گفته اسمیت، سوخت اضافی برای کشتی‌ها و سایر هزینه‌های عملیاتی این مسیر طولانی، دست‌کم ۵ دلار به قیمت نهایی هر بشکه نفت اضافه می‌کند. او می‌افزاید که آسیا یا باید نفت خام خود را از جای دیگری تامین کند یا هزینه بیشتری بپردازد.

امین اچ ناصر، مدیرعامل آرامکو در ماه جاری اعلام کرد که این شرکت در حال افزایش فعالانه تلاش‌ها برای افزودن انعطاف‌پذیری به هر سه مسیر صادراتی است. اگرچه وی جزئیاتی ارائه نکرد اما به گفته تحلیلگران، عربستان به دنبال افزایش ظرفیت خط لوله شرق به غرب خود به میزان ۲ میلیون بشکه در روز است. مدیرعامل آرامکو هشدار داد که هرگونه کاهش در ظرفیت مسیرهای کشتیرانی نه تنها بخش نفت و گاز، بلکه بسیاری از حوزه‌های دیگر اقتصاد جهانی را تحت تاثیر قرار خواهد داد.