چین نه خیانت کرد، نه برای ایران فداکاری

یکی از سایت های پایداری های نفت در مطلبی نوشته است چون چین در بحران اخیر ناشی از حنگ ایران و امریکا ۳۲ میلیارد دلار ضرر مرده است پس جین پای بازدارندگی ایران ایستاده است در صورتی که بررسی ها نشان می‌دهد کشورهای دیگر بیشتر در این خصوص‌ضرر‌کزده اند و اساسا ضرر کردن مبنای درستی برای ماندن در یک تعهد استراتژیک نیست. 

اینکه چین در بحران هرمز حدود ۳۲ میلیارد دلار هزینه اضافی بابت واردات انرژی پرداخته، درست؛ اما تبدیل این عدد به «هزینه‌ای که چین برای احیای بازدارندگی ایران پرداخت» بیشتر بازی با عدد است تا تحلیل اقتصاد انرژی.

گزارش CREA اساساً چیز دیگری می‌گوید: چین به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده انرژی جهان، از جهش قیمت‌ها و اختلال هرمز بیشترین هزینه را به رقم مطلق متحمل شده است. اما همین هزینه معادل فقط حدود ۰.۱۷ درصد تولید ناخالص داخلی چین بوده، درحالی‌که هزینه بحران برای مصر به حدود ۱.۳۳ درصد GDP رسیده است. یعنی اگر معیار را فشار واردشده بر اقتصاد کشورها بگیریم، اتفاقاً مصر بسیار سنگین‌تر از چین هزینه داده است. لابد قرار نیست نتیجه بگیریم مصر بیش از چین برای «بازدارندگی ایران» فداکاری کرده است.

این ۳۲ میلیارد دلار نه به ایران پرداخت شده، نه کمک به ایران بوده و نه حاصل تصمیم پکن برای حمایت از بازدارندگی ایران. چین هزینه اقتصادی یک بحران را تحمل کرده؛ درست مانند بسیاری دیگر از واردکنندگان انرژی.

کاهش واردات نفت چین هم نه «خیانت» بود و نه لطف به ایران. چین دقیقاً همان کاری را کرد که از یک قدرت بزرگ انتظار می‌رود: واردات و پالایش را کاهش داد، از ذخایر عظیم خود برداشت کرد، منابع تأمین را متنوع ساخت و اجازه نداد بحران هرمز اقتصادش را گروگان بگیرد. واردات نفت ایران توسط چین نیز در همین دوره به‌شدت کاهش یافته است.

مسئله مهم‌تر جای دیگری است. اگر میلیون‌ها بشکه نفتی که قرار بود از هرمز عبور نکند، دوباره امکان عبور پیدا کرده، سؤال اصلی این نیست که چین چقدر ضرر کرده است؛ سؤال این است که ایران در مقابل بازگشت این جریان نفت چه امتیاز سیاسی، امنیتی یا اقتصادی مشخصی به دست آورده است؟

چین نه عاشق ایران است و نه دشمن ایران. پکن از ایران تا جایی حمایت می‌کند که منافع چین اقتضا کند؛ همان‌طور که با روسیه، عربستان و دیگر شرکایش رفتار می‌کند. هنر سیاست خارجی نیز انتظار فداکاری از دیگران نیست؛ هنر آن است که منافع آنها را تا حد ممکن با منافع خودت گره بزنی.

صورت‌حساب گران‌تر نفت چین را نمی‌توان به نام «هزینه بازدارندگی ایران» ثبت کرد. وگرنه مصر با تحمل فشاری نزدیک به هشت برابر چین نسبت به اندازه اقتصادش، باید قهرمان بازدارندگی ایران اعلام شود.