بازار آروماتیک آسیا تحت فشار هزینه خوراک و ضعف تقاضا

فرزین سوادکوهی: در بازاری که تعمیرات گسترده در کره جنوبی و محدودیت‌های ژئوپلیتیکی، عرضه بنزن را تنگ کرده، حاشیه سود تولیدکنندگان آسیایی به پایین‌ترین سطح سه‌ماهه سقوط کرده است. همزمان روسیه صادرات بنزن، تولوئن و چند محصول کلیدی پتروشیمی را برای سه ماه ممنوع کرده، اما تحلیل‌ها نشان می‌دهد این ممنوعیت اثر محدودی بر چین خواهد گذاشت. این وضعیت پارادوکس آشکاری را آشکار کرده که چرا حتی در شرایط کمبود فیزیکی خوراک، سودآوری واحدهای آروماتیکی کاهش می‌یابد و این روند چه پیامدهایی برای بازار منطقه‌ای و ایران دارد؟

بازار آروماتیک آسیا در روزهای نخست نوامبر با دو خبر مهم روبه‌رو شد. گزارش‌های تازه نشان می‌دهد حاشیه سود یا همان اسپرد بنزن به نفتا که شاخص اصلی سودآوری تولید بنزن است، در اواخر سپتامبر از اوج نزدیک به ۳۱۸ دلار در هر تن به حدود ۱۴۱ دلار در اواخر اکتبر سقوط کرده و به زیر سطح ۱۵۰ دلار رسیده است یعنی سطحی که بسیاری از تولیدکنندگان منطقه‌ای آن را نزدیک یا زیر نقطه سربه‌سر می‌دانند. همزمان دولت روسیه صادرات بنزن نفتی و کک‌سازی، تولوئن، اورتوزایلن، پارازایلن و فنول را خارج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا برای سه ماه ممنوع کرد. این تصمیم از سوم نوامبر اجرایی شده و هدف آن تأمین پایدار مواد اولیه صنایع داخلی روسیه اعلام شده است.

با این حال، آنچه توجه تحلیلگران را جلب کرده، نه صرفاً این دو تحول، بلکه تضاد میان محدودیت عرضه و افت حاشیه سود است. عرضه بنزن در شمال‌شرق آسیا به‌دلیل تعمیرات همزمان چندین واحد بزرگ در کره جنوبی محدود شده و برآوردها از خروج حدود ۱۶۰ هزار تن تولید در اکتبر و نوامبر حکایت دارد. موجودی بنزن در بنادر شرق چین نیز در سطوح بسیار پایینی قرار دارد. با این وجود قیمت بنزن FOB کره در دو جلسه معاملاتی حدود ۴.۵ درصد افت کرده، در حالی که نفتا CFR ژاپن در طول اکتبر بیش از ۱۵ درصد رشد داشته و در اوج خود به بالای ۱۰۶۰ دلار رسیده است.

هزینه خوراک؛ عامل تعیین‌کننده سودآوری
ریشه اصلی این تناقض را باید در رفتار نامتقارن قیمت نفتا و بنزن جست‌وجو کرد. نفتا به‌عنوان خوراک اصلی واحدهای آروماتیکی، تحت فشار هزینه‌های بالای حمل‌ونقل و نگرانی‌های مستمر از عرضه خلیج فارس قرار دارد. حتی با وجود افزایش نسبی رسیدن محموله‌ها در اکتبر، هزینه حمل بالا و ریسک‌های ژئوپلیتیکی باعث شده قیمت نفتا مقاومت بیشتری نسبت به بنزن نشان دهد. در مقابل، بنزن که محصولی حساس به انتظارات بازار و وضعیت مشتقات پایین‌دستی است، با کاهش پریمیوم ریسک ژئوپلیتیکی و افت قیمت نفت خام، عقب‌نشینی کرده است.

تولیدکنندگان استایرن که بخش قابل‌توجهی از تقاضای بنزن را تشکیل می‌دهند، نتوانسته‌اند افزایش هزینه خوراک را به‌طور کامل به پایین‌دست منتقل کنند. حاشیه سود منفی یا بسیار ضعیف در زنجیره استایرن باعث شده تقاضا برای بنزن بیشتر از جنس نیاز ضروری باشد تا تقاضای ذخیره‌سازی. نتیجه این وضعیت، فشرده شدن اسپرد حتی در شرایطی است که عرضه فیزیکی محدود است.

این الگو برای بازار پتروشیمی آسیا آشناست. هرگاه شوک عرضه قیمت محصولات را بالا می‌برد اما هزینه خوراک سریع‌تر رشد می‌کند یا تقاضا در پایین‌دست ضعیف می‌ماند، حاشیه سود تولیدکنندگان آروماتیک تحت فشار قرار می‌گیرد. واحدهای یکپارچه که همزمان پالایشگاه و واحد آروماتیک دارند، معمولاً مقاومت بهتری نشان می‌دهند، اما واحدهای مستقل آسیب‌پذیرترند.

ممنوعیت صادرات روسیه هرچند در نگاه اول می‌تواند عرضه جهانی آروماتیک‌ها را محدودتر کند، اما اثر مستقیم آن بر بازار چین محدود ارزیابی می‌شود. چین به‌عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده و واردکننده بنزن در آسیا، وابستگی نسبتاً کمی به محموله‌های روسی دارد و عمده واردات خود را از کره جنوبی و سایر منابع آسیایی تأمین می‌کند. با این حال، این ممنوعیت می‌تواند فشار بیشتری بر بازارهایی مانند هند و ترکیه وارد کند که در گذشته از تخفیف‌های محموله‌های روسی بهره می‌بردند.

بازتوزیع جریان‌های تجاری احتمالاً به نفع تولیدکنندگان خلیج فارس، کره جنوبی، تایوان و سنگاپور تمام خواهد شد. این تولیدکنندگان حالا فرصت دارند سهم بیشتری از بازار را با قیمت‌های بالاتر تصاحب کنند. از سوی دیگر، افزایش هزینه جایگزین برای خریداران هندی و ترکی می‌تواند حاشیه سود واحدهای پایین‌دستی این کشورها را تحت فشار بیشتری قرار دهد.

این تحولات برای ایران که خود یکی از بازیگران مهم پتروشیمی منطقه است، هم فرصت می سازد و هم چالش ایجاد می‌کند. از یک سو، محدودیت عرضه در آسیا و ممنوعیت روسیه می‌تواند فضای بیشتری برای صادرات محصولات آروماتیکی ایران فراهم کند، به‌ویژه اگر واحدهای داخلی بتوانند با ظرفیت مناسب کار کنند. از سوی دیگر، هزینه بالای نفتا و فشار بر حاشیه سود زنجیره استایرن، محیط عملیاتی دشواری برای واحدهای ایرانی ایجاد می‌کند که به خوراک وارداتی یا قیمت‌های بین‌المللی وابسته هستند.

بازار ایران در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی از جمله محدودیت‌های تحریمی، نوسان نرخ ارز و رقابت فشرده در بازارهای صادراتی روبه‌رو بوده است. افت حاشیه سود در آسیا می‌تواند رقابت قیمتی را تشدید کند و خریداران را به سمت محموله‌های ارزان‌تر سوق دهد. در عین حال، اگر تنش‌های ژئوپلیتیکی در منطقه تداوم یابد و عرضه نفتا همچنان محدود بماند، هزینه تولید در کل منطقه بالا خواهد ماند و این موضوع می‌تواند به نفع تولیدکنندگانی تمام شود که دسترسی پایدارتری به خوراک دارند.

مقایسه با دوره‌های مشابه در سال جاری نیز نشان می‌دهد بازار آروماتیک آسیا به شدت به تحولات خاورمیانه حساس است. هرگونه تغییر در جریان‌های نفتا از خلیج فارس یا تغییر در انتظارات ژئوپلیتیکی می‌تواند به‌سرعت اسپردها را جابه‌جا کند. بازگشت واحدهای کره‌ای از تعمیرات در هفته‌های آینده و هرگونه کاهش بیشتر در پریمیوم ریسک، احتمالاً فشار بیشتری بر اسپرد بنزن-نفتا وارد خواهد کرد.

در مجموع، وضعیت کنونی بازار آروماتیک آسیا یادآوری مهمی است که کمبود عرضه به‌تنهایی ضامن سودآوری نیست. آنچه تعیین‌کننده است، نسبت هزینه خوراک به قیمت محصول و سلامت حاشیه سود زنجیره پایین‌دستی است. بنابراین برای ایران که به دنبال تثبیت و گسترش جایگاه خود در بازارهای صادراتی پتروشیمی است، رصد دقیق این دینامیک‌ها و تطبیق استراتژی تولید و فروش با شرایط متغیر منطقه‌ای بیش از پیش اهمیت یافته است که نمی توان نسبت به آن بی تفاوت ماند.

انتهای پیام